Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
272
Орташа
Сұрыптау:
Ақсақ қой ауыл қасында,
не құдық басында.
не құдық басында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ақсақ қой жүре алмай, ауылдан ұзай алмайды, не құдықтың маңынан көп кет...
Тозаң басқан құдық та бір,
Тозығы жеткен ғұрып та бір.
Тозығы жеткен ғұрып та бір.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ескі, көмескі тартқан нәрсенің де өз орны, өз қадірі бар екенін білдіреді. Тура мағынасын...
Ақсақ түйенің аузына,
Жел айдаған қаңбақ түсер.
Жел айдаған қаңбақ түсер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жүре алмай қалған ақсақ түйенің аузына жел айдаған қаңбақ келіп түседі....
Тана желіндегенді білмейді,
Бұзаулағанды біледі.
Бұзаулағанды біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тана желіннің мәнін түсінбейді, ал бұзаулаған сиыр ғана оның не екенін...
Жасыратын несі бар,
Жанұзақ би өліпті.
Жанұзақ би өліпті.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің өмірден өткенін жасырмай айту. Астарлы мағынасы — шындықты бү...
Бұрынғының кісісі - бүгінгінің кішісі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бұрын өмір сүрген, көпті көрген адамды бүгінгі күннің өлшемімен төмендетіп қарама деген о...
Бір еткенді екі етесің,
Екі еткенді үш етесің,
Үш еткенді әдет етпей, не етесің?
Екі еткенді үш етесің,
Үш еткенді әдет етпей, не етесің?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның істеген ісі бір ретпен шектелмей, қайталана берсе, ол әдетке айналатынын аңғартад...
Таңдағы тауықтан,
Сол күнгі жұмыртқа артық.
Сол күнгі жұмыртқа артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таңертеңгі тауықтан сол күні алынған жұмыртқа пайдалырақ деген ой. Аст...
Жаман сиыр жазда бұзаулайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жаман, күтімсіз, әлсіз сиыр көбіне жазда бұзаулайды. Астарлы мағынасы:...
Күнде сызат жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — күн сайын бір жерден сызат, жарықшақ табыла бермейді. Астарлы мағынасы...
Ылдисыз өр болмайды,
Қапысын таппас ер болмайды.
Қапысын таппас ер болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірде бәрі бірқалыпты, оңай жолмен болмайтынын аңғартады. «Ылдисыз өр болмайды» дегені —...
Елден бұрын елпеңдеме.
**Негізгі мағынасы** «Елден бұрын елпеңдеме» деген мақал адамды орынсыз асығыстықтан, көптің алдына түсіп, жөнсіз дарақы...
Омыртқаңмен ойлас,
Қабырғаңмен кеңес.
Қабырғаңмен кеңес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды қандай да бір іске асықпай, терең ойланып, салмақпен шешім қабылдауға шақырады. «О...
Аш болса, аңдайды,
Тоқ болса, таңдайды.
Тоқ болса, таңдайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы қанағат пен мұқтаждықтың айырмасын көрсетеді. Аш адам қолына түскеннің бәр...
Халыққа түзелмеген,
Қалыпқа да түзелмейді.
Қалыпқа да түзелмейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір адам көпшілікке, елге, ортаға икемделмесе, белгілі бір тәртіп пен қ...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.