Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Көңіл көзі көргенді
Маңдай көзі көрмейді.
Маңдай көзі көрмейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі түйсігі, ой-санасы, тәжірибесі арқылы байқалатын нәрсе сырт көзге бірден көр...
Жоқты жонады.
**Негізгі мағынасы** «Жоқты жонады» деген мақалдың тура мағынасы — қолда жоқ нәрсені «жону», яғни жоқтан бар жасау, бард...
Көз көргенше ауыз батыр, сөйлеп қал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның көріп тұрған нәрсеге сенуі оңай, ал шын мәнінде білмей тұрып көп сөйлеу қауіпті е...
Борсықты ұр тұмсықтан,
Тез өледі шымшықтан.
Тез өледі шымшықтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда бір істің нәтижесін асыра айтып тұрғандай көрінеді. Тура мағынасы: бор...
Бір кең жеңге қарулы көп қол сияды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: кең жеңге көп қол сияды, яғни кең киімге қол еркін сыяды. Астарлы мағын...
Өзі өрде, сөзі төрде.
**Негізгі мағынасы** «Өзі өрде, сөзі төрде» деген мақал адамның тұлғасы мен сөзі бірдей биік, салмақты болуы керек деге...
Ажалдан қорықпа, аңнан қорық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адам өлімнен емес, далада кезігетін жабайы аңнан сақтансын деген ескер...
Батыр өлмейді, мерт болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — батыр адам да адам болғандықтан, өмірден өтеді, яғни мерт болады. Біра...
Таразыдан жеген бақа болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — таразыны жеп қойса, одан пайда емес, зиян келеді. Астарлы мағынасы — а...
Ат өледі - ер қалады,
Адам өледі - жер қалады.
Адам өледі - жер қалады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өмірінің өтпелі екенін, ал артында қалатын іздің маңызды екенін айтады. Тура мағынас...
Қорықсаң, құның болмайды,
Жауды жеңбей, тыным болмайды.
Жауды жеңбей, тыным болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қорқақ адамға қадір де, бедел де қонбайды; ал жауды жеңбей, тыныштыққа...
Ақылсыз қайрат - азап.
**Негізгі мағынасы** Ақылсыз қайрат – ойсыз, бағытсыз қолданылған күштің пайдасынан гөрі зияны көп болатынын білдіреді....
Кәрі атын мақтаған жолда қалады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жол жүргенде кәрі атын асыра мақтап, соған сеніп шыққан адам діттеген...
Сынасуға жараған сыйласуға да жарайды.
**Негізгі мағынасы** Сынасуға жараған адам сыйласуға да жарайды деген сөз. Яғни біреумен қалжыңдасуға, әзіл айтып, мінін...
Атты қойшы - ашулы қойшы.
**Негізгі мағынасы** «Атты қойшы - ашулы қойшы» деген мақал тура мағынасында жылқыға мінген қойшының жүрісі шапшаң, қим...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.