Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
326
Орташа
Сұрыптау:
Орынсыз жылаған жас - шығын,
Арамға берген ас - шығын.
Арамға берген ас - шығын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал орынсыз төгілген қайғы да, орынсыз жұмсалған несібе де зая кететінін айтады. Біріншіден,...
Алам десе сақ құлақ,
Берем десе салпаң құлақ.
Берем десе салпаң құлақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға екі түрлі мінезді салыстырып көрсетеді: бір нәрсені **алуға келгенде** елеңдеп, өт...
Рух пен намыс - егіз.
**Негізгі мағынасы** «Рух пен намыс - егіз» деген мақал адам бойындағы ішкі күш пен ар-намыстың бір-бірінен ажырамайтын...
Ит жеңгенін талайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ит бір нәрсені жеңіп, иемденсе, соны қайта-қайта тістеп, талай береді....
Ботаның көркі - көз,
Адамның көркі - сөз.
Адамның көркі - сөз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы сұлулықтан гөрі ішкі мәнге көбірек назар аударады. Ботаға әдемілік беретін нәрсе —...
Көбең мініс көтермейді,
Мәстек жүріс көтермейді.
Мәстек жүріс көтермейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — күйі жоқ, шолақ жорға ат ұзақ мінуге де, ауыр жүкті көтеруге де жарама...
Табылмаса, таға да қат.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егер табылса, тіпті таға да қатты нәрсе болады. Астарлы мағынасы: кез к...
Кекесін сөздің кеселі,
Біреуді табады, кейде өзін қабады.
Біреуді табады, кейде өзін қабады.
**Негізгі мағынасы** Кекесін, мысқыл аралас сөздің түбі көбіне зиянға апарады. Біреуді келемеждеп, әжуалаған адам сырт к...
Қырқында қыр аспаған,
Елуінде ел аспас.
Елуінде ел аспас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өмір жолына, қабілет пен қарқынға қатысты айтылған. «Қырқында қыр аспаған» дегені...
Алыстан шабынған батырдың күші қайтар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — батыр ұзаққа созылған жорықта, алыстан шауып келгенде, шаршап-шалдығып...
Міселі абырой сақтайды,
Місесіз аруақ аттайды.
Місесіз аруақ аттайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға бедел мен абыройдың, намыс пен ұяттың сыртқы күштен де маңызды екенін білдіреді. *...
Айдарлыны құл,
Тұлымдыны - тұл етеді.
Тұлымдыны - тұл етеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы көрініс пен сән-салтанатқа қарап адамды артық бағаламау керегін білдіреді. Айдары...
Нар жолына шөгер,
Ер жөніне көнер.
Ер жөніне көнер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — нарды жол үстінде шөктіріп, тоқтату; ал ер адамды өз жөнінен тайдыру,...
Ит баласы - сүйгінші,
Тұра бара құсқыншы.
Тұра бара құсқыншы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның, әсіресе тектен-текке ырза болып тұра алмайтын, құбылмалы мінезін әжуамен білдіре...
Өтірік ұят, шындық - зият.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сөзіндегі адалдық пен шыншылдықты жоғары қояды. Өтірік айту сырттай ұятсыз көріні...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.