Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
790.9K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Шыдағанға шығарған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — шыдаған адам ақырында бір нәтижеге, бір жеңілдікке, бір «шығуға» жетед...
Селтеңдеген жігіттің серкесінің соры.
**Негізгі мағынасы** «Селтеңдеген жігіттің серкесінің соры» деген мақал жауапсыз, жеңілтек, салдыр-салақ жігіттің өзіне...
Ізденген шығатын ағашын да табады.
**Негізгі мағынасы** Ізденген адам мақсатына жетеді, қолынан келмейтіні азаяды. Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, тіпт...
Би болған адам ақырып бола ма?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: би болған адам айқайлап, дөрекі сөйлеп, өктемдік көрсете ме деген сұрақ...
Ұры ит тойса да, тіміскілеуін қоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ұры ит тойса да, айналаны тіміскілеп, бірдеңе іздеп жүреді. Астарлы ма...
Ет артқан түйеге ит ереді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ет артылған түйенің соңынан иттің еруі. Астарлы мағынасы: пайдасы, ырыс...
Кілем түрге керек,
Қылыш ерге керек.
Қылыш ерге керек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің өз орнын, өз сынын табатынын білдіреді. Тура мағынасында кілем — үйдің сәні м...
Ойнаса баласы,
Шындаса әкесі жығады.
Шындаса әкесі жығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жас бала ойнап-күліп, алыса бастағанда, әкесі шын күшін көрсетсе, оны о...
Ақылсыз жігіт -
Ауыздықсыз ат.
Ауыздықсыз ат.
**Негізгі мағынасы** «Ақылсыз жігіт — ауыздықсыз ат» деген мақал ақылы жоқ, сабырсыз, өзін тежей алмайтын адамның ісі д...
Жыртық ауыз тыртық ауызға күледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өзіндегі кемшілікті көрмей тұрып, өзгенің мінін келемеждейтінін білдіреді. Тура мағы...
Тай тулап үйірінен шықпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жас тай қанша тулап, бұрқ-сарқ етіп мінез көрсетсе де, үйірінен ұзап к...
Түйе жаман, тоқтамайды,
Өзімнің арбам жақсы, оттамайды.
Өзімнің арбам жақсы, оттамайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — түйе жаман болса, арба ілгері жүрмей, жолда көп бөгеледі; ал өз арбасы...
Күшіңе сенбе, ісіңе сен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды өз күшіне, сыртқы айбынына немесе уақытша қуатына мастанбауға шақырады. Тура мағын...
Бит ашуын сіркеден алады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ашулы, ызалы адамның өз ренішін әлсіз жерден, болмашы нәрседен шығаратынын білдіреді. Тур...
Жалқауға дәулет орнына ұйқы береді,
Жаманға ақыл орнына күлкі береді.
Жаманға ақыл орнына күлкі береді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жалқау адамға байлық та, мүмкіндік те пайда әкелмейтінін аңғартады: оның ойы еңбекке емес...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.