Өтірік ұят, шындық - зият.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның сөзіндегі адалдық пен шыншылдықты жоғары қояды. Өтірік айту сырттай ұятсыз көрініп қана қоймай, адамның абыройын түсіреді, сенімнен айырады. Ал шындық айту кейде қиын болса да, ақыл мен ар-намысты сақтайды, яғни адамды биік ұстайды. Сондықтан мақалдың астарлы мағынасы — уақытша пайда үшін өтірікке барма, шындықты ұстан, сонда шынайы қадір-қасиет сақталады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ұят» сөзі — ар-ожданға сын, ел алдында бетке шіркеу түсу дегенді білдіреді. Ал «зият» — зерде, ақыл, парасат, дұрыс ойлау мағынасында қолданылған. Яғни өтірік адамның намысын кемітсе, шындық оның ақыл-парасатын танытады. Мақал сөзді қарама-қарсы қойып, өтіріктің төмен, шындықтың жоғары қасиет екенін айқын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әсіресе оқу, жұмыс, әлеуметтік желіде өте өзекті. Мысалы, бір адам есеп беруде қателігін жасыру үшін өтірік айтса, кейін сенім жоғалтады. Ал қателігін ашық мойындап, түзетуге тырысса, ол кісінің жауапкершілігі мен ақылы көрінеді. Сондықтан бұл мақал адал сөйлеуге, шындықты қадірлеуге тәрбиелейді.