Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
326
Орташа
Сұрыптау:
Білімсізден де бір іс өтер,
Білімдіден де бір іс өтер.
Білімдіден де бір іс өтер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — білімсіз адам да, білімді адам да бір істі атқарып шығуы мүмкін. Бірақ...
Қазанға түскен қайтып қапқа түспейді.
**Негізгі мағынасы** Қазанға түскен нәрсе қайтадан қапқа түспейді деген сөз — бір іске араласып, пісіп-жетіліп, өңі өзге...
Қайқы сақалдың ашуы,
Қабанша жармай қайтпайды.
Қабанша жармай қайтпайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ашуын іште сақтай алмайтын, мінезі қатты, ызасына ерік беретін адам туралы айтады. Тура м...
Қарусыз кісінің қайраты зая,
Қайратсыз кісінің айбаты зая.
Қайратсыз кісінің айбаты зая.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы көрінісі мен ішкі қуаты бір-бірімен сабақтас екенін айтады. Қаруы жоқ кісі...
Жеңіл тулақ желге ұшар.
**Негізгі мағынасы** Жеңіл тулақ желге ұшар деген мақалдың тура мағынасы — салмағы жоқ, жеңіл нәрсені жел оңай көтеріп ә...
Көсеумен түрткеннің кегі бітпес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қиянат жасасаң, оның өкпесі де, іштегі назасы да оңай ұмытылмайтынын білдіреді. Т...
Кәрі түйе тартыншақ.
**Негізгі мағынасы** Кәрі түйе көп жүріп, талай жолдың, талай ауыр жүктің дәмін татқан мал. Сондықтан ол алда не күтіп т...
Не жоқ болса, сол қат.
**Негізгі мағынасы** «Не жоқ болса, сол қат» деген мақал адамда бір нәрсе жетіспесе, соған деген мұқтаждық қатты сезіле...
Көтеремді отқа айдаса, жоққа қашады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: көтеріле алмай әлсіреген малды отқа айдаса да, ол бәрібір қашып құтылад...
Қазақбайдың ұлы болғанша,
Халықбайдың құлы бол.
Халықбайдың құлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — атағы бар, бірақ өзінен шыққан пайдасы жоқ бір әулеттің адамы болғанна...
Шындықтан зор палуан жоқ,
Ол жауды да жығады,
Қамалды да бұзады.
Ол жауды да жығады,
Қамалды да бұзады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал шындықтың күші бәрінен биік екенін айтады. Тура мағынасында палуан — күшті адам, ал мұнда...
Өзі өрде, сөзі төрде.
**Негізгі мағынасы** «Өзі өрде, сөзі төрде» деген мақал адамның тұлғасы мен сөзі бірдей биік, салмақты болуы керек деге...
Шындықты қолдау - абырой,
Жалғанды қолдау - масқара.
Жалғанды қолдау - масқара.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — шын сөзді, әділ істі жақтау адамға абырой әкеледі, ал жалғанды, өтірік...
Ит ашуын тырнаумен алады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ашуланған ит өз қаһарын біреуге тікелей тістеп емес, тырнап, жанай әрек...
Тұлпарды алтын тағамен тағаласа,
Есек емексіп аяғын көтереді.
Есек емексіп аяғын көтереді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тұлпардың аяғына алтын тағасы тағылса да, ол сол күйі тұлпар болып қала...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.