Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Сабырлы ойлаған саспай жауап береді.
**Негізгі мағынасы** Сабырмен, байыппен ойланған адам асығыстыққа ұрынбайды, сондықтан жауапты да дұрыс әрі орнықты бере...
Сылдыры бар да, салмағы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай әдемі, дауысы көп, бірақ шын мәнінде салмақсыз, пайдасы аз нәрсені меңзейді. Яғни...
Ұзақтай шулайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырт көзге көп сөйлеп, қатты даурығып, мәнді іс тындыра алмайтын адамға қатысты айтылады....
Күйеу атымен күл шығар.
**Негізгі мағынасы** «Күйеу атымен күл шығар» деген мақал күйеудің үй ішіндегі орны мен беделін, оның бір істі бітіріп,...
Қулық құлынжанды.
**Негізгі мағынасы** «Қулық құлынжанды» деген мақал айлакер, қу адамды білдіреді. Тура мағынасында құлын — жас, ширақ,...
Қорқақтың көзі үлкен,
Ақымақтың сөзі үлкен.
Ақымақтың сөзі үлкен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қорқақ адам мен ақымақ адамның мінезін салыстырып, екеуінің де әлсіз тұсын әжуа етеді. Қо...
Ханның қасында қалтырап жатқанша,
Қарадан қалағаныммен қаңғырып өлейін.
Қарадан қалағаныммен қаңғырып өлейін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ар-намысы мен еркіндігін бәрінен жоғары қоятынын білдіреді. Тура мағынасында: бір...
Жұтаған жұртын мақтайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұрты әлсіреген, күйі кеткен адам өз ортасын асыра мақтай береді. Астар...
Иттің атасы жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Иттің атасы жоқ» деген мақалдың тура мағынасы — иттің белгілі бір әкесі, тегін дәлелдеп айту қиын...
Жарлылығын жасырған байымас.
**Негізгі мағынасы** Жарлылығын, яғни жоқшылық пен таршылығын жасырып, оны мойындамай жүрген адам шын мәнінде алға баса...
Қазақ жаңылса, қартынан сұрайды,
Орыс жаңылса, қатынынан сұрайды.
Орыс жаңылса, қатынынан сұрайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі халықтың өмір салты мен ақыл-кеңес сұрау дағдысын салыстыра айтады. Қазақ қателессе н...
Аспаздың қарны асқанына тояды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ас дайындайтын аспаз өзі пісірген тамақтан қанып жейді, яғни өз еңбегі...
Орташа болсаң, ақыңды ешкім жемес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ісі де, сөзі де, мінезі де шектен шықпай, орта жолды ұстауы керегін аңғартады. «...
Басы аман , малы түгілдің Құдаймен ісі жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ең алдымен жан амандығын, тыныштығын ойлайтынын білдіреді. Тура мағынасында: басы...
Сараң - малдың құлы.
**Негізгі мағынасы** «Сараң - малдың құлы» деген мақалдың тура мағынасы: сараң адам мал-мүлкін өзіне қызмет еткізудің о...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.