Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
326
Орташа
Сұрыптау:
Ер өтірік айтпайды, ез өтірік айтады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер жігіттің басты қасиеті — шыншылдық, намыс пен жауапкершілік екенін білдіреді. Тура мағ...
Ит жеті қазынаның бірі.
**Негізгі мағынасы** Ит жеті қазынаның бірі деп иттің адам өміріндегі орны ерекше екенін айтады. Тура мағынада — ит үй к...
Соқыр құлын аттан емшек іздейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында: көзі көрмейтін құлын өз анасын таппай, бөтен аттан емшек іздеп әуреге т...
Иттің де тәңірі бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — әр иттің де өз иесі, өз қорғаны бар деген ұғымға саяды. Астарлы мағына...
Түйе мінген тайлақ мінгенге күлмейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: түйе мінген тайлақ, яғни өзі де әлі жас, шала жетілген жануар, тай міні...
Арсыз бен санасыз күлкішіл.
**Негізгі мағынасы** Арсыз бен санасыз адам көбіне орынсыз күліп, әр нәрсеге жеңіл қарайды. Мұнда мақал тура мағынада «к...
Базарда түйе пұл десе,
Ауылда қотыр тайлақ ойнақтайды.
Ауылда қотыр тайлақ ойнақтайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — базарда түйе қымбат бағаланса, ауыл ішінде қотыр тайлақтың өзі де ерке...
Жетім бала өз кіндігінен өседі.
**Негізгі мағынасы** Жетім бала ата-анасының сүйеуінсіз өседі деген тура мағына береді. Астарында: адам баласы, әсіресе...
Жорға жолында тоқтар,
Жақсы жөнінде тоқтар.
Жақсы жөнінде тоқтар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жорға ат жүріп келе жатып, жолда тоқтайды; ал жақсы адам, яғни парасат...
Айтқызған - жаманның ісі,
Қамшылатқан - шабанның ісі.
Қамшылатқан - шабанның ісі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір істі өз еркімен, ойланып әрі жауапкершілікпен істеу керек екенін білдіреді. Адамды үн...
Ауыр жүкті нар көтереді,
Ауыр қайғыны ер көтереді.
Ауыр қайғыны ер көтереді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда ауыр істің де, ауыр қайғының да салмағын көтере алатын күшті, сабырлы, намысты жандар б...
Тат темірді, қайғы адамды кеміреді.
**Негізгі мағынасы** Тат темірді қалай біртіндеп жеп, әлсіретсе, қайғы да адамды іштен қажытып, күш-қуатын кемітеді. Мақ...
Қылышын сермей алмаған өзіне тигізер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қылышын дұрыс сермей алмаған адам өзіне зиян келтіреді. Астарлы мағынас...
Тай тулап үйірінен шықпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жас тай қанша тулап, бұрқ-сарқ етіп мінез көрсетсе де, үйірінен ұзап к...
Көзіне мақтама, сыртынан даттама.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның бағасын асыра мадақтауға да, сыртынан жамандауға да болмайтынын ескертеді. Яғни,...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.