Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Тұз десе, түйеде тағат жоқ,
Төркін десе, қызда тағат жоқ.
Төркін десе, қызда тағат жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің өзіне тән ынтық, тартып тұратын күші болатынын білдіреді. Түйе тұздың иісін с...
Жаман би дауда алдырады.
**Негізгі мағынасы** Жаман би даудың түйінін тарқата алмайды, керісінше, істі ушықтырып, әділ шешімнің орнына әлсіздік т...
Тай тулап үйірінен шықпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жас тай қанша тулап, бұрқ-сарқ етіп мінез көрсетсе де, үйірінен ұзап к...
Асау атты таға тоқтатады.
**Негізгі мағынасы** Асау атты да таға тоқтатады деген сөздің тура мағынасы — жуас емес, шапшаң да мінезді жылқыға тағыл...
Табылмаса, таға да қат.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егер табылса, тіпті таға да қатты нәрсе болады. Астарлы мағынасы: кез к...
Күмән иманнан айырар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: күмән адамды сенімнен алыстатады. Астарлы мағынасы: орынсыз күдік, шүбә...
Ауруда алғау жаман,
Адамда жалқау жаман.
Адамда жалқау жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы жалқаулықтың ең жаман қасиеттердің бірі екенін айтады. «Ауруда алғау жама...
Көптің аузы темір талқы.
**Негізгі мағынасы** «Көптің аузы темір талқы» деген мақал көпшіліктің сөзі мен сыны өте қатал, өткір болатынын білдіред...
Тат темірді, қайғы адамды кеміреді.
**Негізгі мағынасы** Тат темірді қалай біртіндеп жеп, әлсіретсе, қайғы да адамды іштен қажытып, күш-қуатын кемітеді. Мақ...
Өтірік ырысты байлайды.
**Негізгі мағынасы** «Өтірік ырысты байлайды» деген мақал жалған сөздің ақыры жақсылыққа апармайтынын білдіреді. Тура м...
Ылдисыз өр болмайды,
Қапысын таппас ер болмайды.
Қапысын таппас ер болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірде бәрі бірқалыпты, оңай жолмен болмайтынын аңғартады. «Ылдисыз өр болмайды» дегені —...
Жақсы текшіл, жаман кекшіл.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адам өкпе-ренішті ұзақ сақтамайды, кешірімге бейім келеді, ал жаман адам болса, кішкентай ре...
Миуасыз ағаштың бұтағы тік.
**Негізгі мағынасы** «Миуасыз ағаштың бұтағы тік» деген мақалдың тура мағынасы — жемісі жоқ ағаштың бұтағы салмақтан иі...
Жақсы жүрген жерін мақтап жүрер,
Жаман жүрген жерін даттап жүрер.
Жаман жүрген жерін даттап жүрер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі мінезі мен ниетін көрсетеді. Жақсы адам қай жерде жүрсе де, сол жердің жақс...
Бекзаттан би қойсаң,
Ойлар тамағын.
Бейзаттан би қойсаң,
Білмес сабағын.
Жаманнан би қойсаң,
Ашпас қабағын.
Ойлар тамағын.
Бейзаттан би қойсаң,
Білмес сабағын.
Жаманнан би қойсаң,
Ашпас қабағын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел басқару, төрелік айту, басшылыққа адам таңдаудың маңызын ескертеді. Жақсы, бекзатты ад...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.