Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Қыз қылығымен жағады.
**Негізгі мағынасы** «Қыз қылығымен жағады» деген мақал қыз баланың сұлулығы тек сырт келбетінде емес, оның мінез-құлқы...
Тауындағы түлкіні табындағы тазы алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тауда жүрген түлкіні табындағы тазы ғана іле алады. Астарлы мағынасы: ә...
Мешкей қусынып асайды.
**Негізгі мағынасы** «Мешкей қусынып асайды» деген мақал ашкөз, тоя білмейтін адам тамақты ұртына толтырып, әдепсіз түр...
Ешкілі қой өреген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ешкісі бар қойдың өрісі, жайылымы бөлек болады деген ұғым. Астарлы мағ...
Жақсы - желге қалқан,
күнге пана.
күнге пана.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы адамның ел ішіндегі орны қандай биік екенін білдіреді. Тура мағынасында желден қор...
Азу тісі қаладай:
жабуы жамшыдай,
құйрығы қамшыдай,
бура сойған не сұмдық!
жабуы жамшыдай,
құйрығы қамшыдай,
бура сойған не сұмдық!
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай алып, айбарлы көрінгенмен, іші қауіпті, мінезі қатерлі адамды не құбылысты әшкере...
Жақсы дос пайдасын тигізбесе,
зиянын тигізбейді;
Жаман дос алдыңды орап
жүргізбейді.
зиянын тигізбейді;
Жаман дос алдыңды орап
жүргізбейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы дос пен жаман достың айырмасын айтады. Жақсы дос кейде көп мақтау айтпауы мүмкін, б...
Күнде сызат жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — күн сайын бір жерден сызат, жарықшақ табыла бермейді. Астарлы мағынасы...
Түйені тұзға айда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — түйені тұзды жерге айдау. Түйе тұзды жақсы көретіндіктен, оны солай же...
Ай күннен артық,
Күндіз Күнсіз де жарық.
Күндіз Күнсіз де жарық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — айдың жарығы түнде көрінсе, күннің нұры күндіз бәрін айқын етеді; ал а...
Өзі жаман туған шешесінен көреді,
Дау айта алмаған төрешіден көреді.
Дау айта алмаған төрешіден көреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өз мінін түзеп, қателігін мойындаудың орнына, кінәні сырттан іздейтінін әшкерелейді....
Көңіл қонақасы емес.
**Негізгі мағынасы** «Көңіл қонақасы емес» деген мақал адамның ішкі сезімі мен көңіл күйі сырттағы сый-сияпатпен, тамақ...
Уәде күпті.
**Негізгі мағынасы** «Уәде күпті» деген мақал уәдеге күмәнмен қарау керек екенін білдіреді. Яғни біреудің айтқан сөзіне...
Соқырдың қожасы құлағы,
Ақсақтың аяғы - таяғы.
Ақсақтың аяғы - таяғы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал мүгедектігі не әлсіздігі бар адамның тіршілікте сүйенетін, ең қажет тірегі болатынын білд...
Ағаш қисығын тез түзетер,
Адам қисығын көр түзетер.
Адам қисығын көр түзетер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ағаштың қисайғанын жас кезінде-ақ тез түзеп алуға болады, ал адамның мі...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.