Бай бастас, батыр құлақтас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: бай адам өзімен деңгейлес, дәулетті кісімен араласады, батыр да өзіне сай ер, ел қамын ойлайтын адаммен сырласады. Астарлы мағынасы: әркім көбіне өзіне ұқсас ортаны, мінезі мен мүддесі жақын адамдарды таңдайды. Байлық пен батырлық — тек жеке қасиет емес, соған лайық орта да керек деген ой айтылады. Мұнда адам өз дәрежесіне, беделіне, бағытына сай серік табатыны меңзеледі.
Образдар мен теңеулер
«Бай» — тек мал-мүлік иесі емес, ықпалды, сөзі өтімді, тірегі бар адам бейнесі. «Батыр» — қайратты, намысты, ер мінезді тұлға. «Бастас» пен «құлақтас» сөздері тең қатар жүруді, жақын сырлас болуды білдіреді. Яғни мақал әлеуметтік орта мен рухани деңгейдің сәйкестігін образ арқылы көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды адамдардың орта таңдауына байланысты қолдануға болады. Мысалы, іскер адам көбіне кәсіпкерлік ойы бар, еңбекқор адамдармен араласады, ал ер мінезді спортшы өз саласына жақын жігіттермен дос болады. Бұл жақсы орта адамның дамуына ықпал ететінін еске салады.