Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
788K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Саудың асын жеп,
Жындының ісін істейді.
Жындының ісін істейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай дұрыс, сау адам сияқты көрініп тұрып, іс жүзінде орынсыз, ақылға қонымсыз қылық ж...
Әр бала бір жалғыз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — әр бала өзінше жеке, дара адам. Астарлы мағынасы — әр баланың мінезі,...
Жақсы туған жігітке,
Бүкіл ел таласар.
Бүкіл ел таласар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы, өнегелі, текті отбасынан шыққан жігіттің ел ішінде құрметке ие болатынын білдіреді...
Ескіге жаңа өлшеуші,
Жаманға жақсы өлшеуші.
Жаманға жақсы өлшеуші.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ескі нәрсені жаңа өлшеуішпен өлшеу, жаман нәрсені жақсы өлшеу. Астарлы...
Тұлпар дүлдүлдігінен,
Адам білгірлігінен.
Адам білгірлігінен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тұлпардың мықтылығы оның жүйріктігі мен шапшаңдығынан көрінеді. Астарлы...
Талаптының тоқпағы тасқа шеге қағады.
**Негізгі мағынасы** Талапты, жігерлі, табанды адам алған бетінен қайтпайды. Мақалдың тура мағынасында тоқпақтың күшімен...
Аш атасын танымас.
**Негізгі мағынасы** «Аш атасын танымас» деген мақалдың тура мағынасы — қатты ашыққан адам өзіне ең жақын, ең қымбат кі...
Арсыздың сөзінде тұрақ жоқ,
Көзі бар да, құлақ жоқ.
Көзі бар да, құлақ жоқ.
**Негізгі мағынасы** Арсыз адам айтқан сөзінде тұрмайды, уәдесіне берік болмайды. Мақал тура мағынада: сөзі бар, бірақ с...
Біреу бетінен жазады,
Біреу ниетінен жазады.
Біреу ниетінен жазады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның іс-әрекеті бірдей көрінгенімен, ішкі ниеті әртүрлі болатынын аңғартады. Біреу қат...
Қарамықтың дәні болғанша,
Бидайдың сабаны бол.
Жаман елдің жақсысы болғанша,
Жақсы елдің жаманы бол.
Бидайдың сабаны бол.
Жаман елдің жақсысы болғанша,
Жақсы елдің жаманы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жеке беделінен гөрі, жақсы орта мен қадірлі жұрттың ішінде болуды жоғары қояды. Т...
Тайлы бие тайлақты түйедей.
**Негізгі мағынасы** «Тайлы бие тайлақты түйедей» деген мақал жас құлынның, яғни әлі толық жетілмеген малдың сырттай үл...
Ауыр жүкті нар көтереді,
Ауыр қайғыны ер көтереді.
Ауыр қайғыны ер көтереді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда ауыр істің де, ауыр қайғының да салмағын көтере алатын күшті, сабырлы, намысты жандар б...
Жақсы аттың тісін ашып қарама,
киесі болады.
Қатыны жастың жұрт көзінше жасын сұрама,
әр нәрсенің жүйесі болады.
киесі болады.
Қатыны жастың жұрт көзінше жасын сұрама,
әр нәрсенің жүйесі болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға орынсыз сынама, әбестік жасама, әр істің өз шегі мен әдебі бар дегенді білдіреді....
Кейде тән ауырмаса да, жан ауырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамның денесі сау көрінгенімен, ішкі жан дүниесі жаралануы мүмкін. Ас...
Айтқан ауыз, жылаған көз жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөз бен істің үйлеспеуін, бір нәрсені айтып тұрып, соған қарсы әрекет етуді сынайды. Тура...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.