Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Жақсы аттың тісін ашып қарама,
киесі болады.
Қатыны жастың жұрт көзінше жасын сұрама,
әр нәрсенің жүйесі болады.
киесі болады.
Қатыны жастың жұрт көзінше жасын сұрама,
әр нәрсенің жүйесі болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға орынсыз сынама, әбестік жасама, әр істің өз шегі мен әдебі бар дегенді білдіреді....
Кедейдің аты қара жарыста озады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында: кедей адамның аты қарапайым, күтімі жұпыны болса да, жарыс кезінде алға...
Сөз жаманы - сыбырлау.
**Негізгі мағынасы** Сөздің жаманы — сыбырлап сөйлеу, яғни анық айтпай, астарлап, біреуден біреуге құпия түрде жеткізу....
Көше білмеген көлік өлтірер,
Сөйлей білмеген өзіне сөз келтірер.
Сөйлей білмеген өзіне сөз келтірер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі түрлі сақтықты қатар үйретеді. Біріншісі — жолды, көше мен бағытты білмей көлік жүргі...
Ерке баланың көзі жасты,
Аяғын бұзау басты.
Аяғын бұзау басты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ерке, шолжаң өскен баланың мінезі кейде өзіне де, айналасына да қолайсыз болатынын меңзей...
Мысық та жолбарысша қуанады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай әлсіз, шағын немесе қарапайым көрінетін жан да өзіне қажет, қолайлы, көңілге жақы...
Құтырғаннан құтылған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам қатты ашуға, ессіздікке, ойсыз әрекетке салынудан аман қалғанын білдіреді. Тура мағы...
Ақсақ ат алтынмен тағаласаң да ақсайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аяғы ақсақ атқа қанша қымбат, асыл тағасыз да, ол бәрібір ақсаңдап жүре...
Жөргекте жабысқан ауру өлмей қалмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаңа туған нәресте жөргектегі кезінен бойға сіңген дерт, мінез не кесел оңайлықпен кетпей...
Тұғырына саңғыған сұңқар оңбас,
Үйірінен қаңғыған тұлпар оңбас.
Үйірінен қаңғыған тұлпар оңбас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: өз тұғырына, өз мекеніне былғаныш түсірген сұңқар да, үйірінен адасқан...
Саяқты үйреткен - таяқ.
**Негізгі мағынасы** «Саяқты үйреткен - таяқ» мақалы тәртіп пен жөнге салу көбіне талап пен жаза арқылы орнығатынын біл...
Ер тынысы - еңбек,
Ез тынысы - ермек.
Ез тынысы - ермек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер адамның, жалпы азаматтың өмірі мен қадірі еңбекте екенін айтады. «Ер тынысы» дегені —...
Шалдың сөзі - бал.
**Негізгі мағынасы** «Шалдың сөзі - бал» деген мақал қарт адамның айтқан сөзі тәтті, құнды, пайдалы деген мағынаны білд...
Қолында жоқ жомарт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қолында, яғни өзінде беретін дүние-мүлкі жоқ адам жомарттық көрсете алм...
Айдарлыны құл,
Тұлымдыны - тұл етеді.
Тұлымдыны - тұл етеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы көрініс пен сән-салтанатқа қарап адамды артық бағаламау керегін білдіреді. Айдары...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.