Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Алғаш ойла, кейін сөйле.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды асықпай, алдымен ойланып алып сөйлеуге шақырады. Тура мағынасында — сөз айтпас бұ...
Алғыс алған тек те емес,
Қарғыс алған көктемес.
Қарғыс алған көктемес.
**Негізгі мағынасы** Алғыс алған адамға жол ашылады, ісі оңға басады, елдің ықыласына бөленеді деген ой айтылады. Ал қар...
Оспадардың ойыны бұзық.
**Негізгі мағынасы** Осы мақал адамның мінезі көрген жерде ойын да, ісі де бұзылатынын білдіреді. Тура мағынада, әдепсі...
Жақсы жатырқамайды,
Аңқау аңдамайды,
Әңгүдік тыңдамайды.
Аңқау аңдамайды,
Әңгүдік тыңдамайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның мінезін үш қырынан салыстырады. Жақсы адам жатырқамайды, яғни бөтенсімей, кісіге...
Мың күн жанған шырақ бір күн сөнеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ұзақ уақыт жанып тұрған шырақтың да бір күні сөніп қалатыны. Астарлы ма...
Иттің де тәңірі бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — әр иттің де өз иесі, өз қорғаны бар деген ұғымға саяды. Астарлы мағына...
Алыссаң, атаң болса да жық,
Аясаң, көтеріп жібер.
Аясаң, көтеріп жібер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — күрес, тартыс үстінде қарсыласың кім болса да, күш сынасқанда аяушылық...
У ды у қайырады.
**Негізгі мағынасы** У деген — адамға зиян келтіретін нәрсе, ал «у ды у қайырады» дегені: жамандыққа жамандықпен ғана то...
Өлімнен қорықсаң, өлерсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — өлімнен қатты қорыққан адам өзін де, ісін де тежеп, тіршілікте белсенд...
Сақалын саудаға салды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында сақалды саудаға салу мүмкін емес екенін білдіреді. Ал астарлы мағынасы —...
Тоңбай қалтырған.
**Негізгі мағынасы** «Тоңбай қалтырған» деген сөз тіркесі тура мағынада біреуді немесе бір нәрсені суықтан, қыстан аман...
Тентектің таяғы сегіз,
Бірі тимесе, бірі тиеді.
Бірі тимесе, бірі тиеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тентек, бұзақы адамның ісі түбі жазасыз қалмайтынын білдіреді. Тура мағынада «таяқ» — жаз...
Түйесі жоқ ауылға тайлақ атан көрінер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — түйесі жоқ ауылда тайлақ атан болып көрінеді, яғни ең қарапайым нәрсе...
Сыйласқанның итіне кет дегенің,
Өзіне кет дегенің.
Өзіне кет дегенің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: сыйласып, араласып жүрген адамның итіне «кет» деп айту — сол үй иесіне,...
Жеріңнен аусаң, жақсы атыңды қалдыр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал туған жерден жырақ кетсең де, өзіңнің жақсы ісіңмен, адал мінезіңмен ел есінде қал деген...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.