Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
788.8K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Екі тышқан бір байдың жұртына таласыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: екі тышқан бір байдың қалған жұртына таласады. Ал астарлы мағынасы: кей...
Не жоқ болса, сол қат.
**Негізгі мағынасы** «Не жоқ болса, сол қат» деген мақал адамда бір нәрсе жетіспесе, соған деген мұқтаждық қатты сезіле...
Білімсізден де бір іс өтер,
Білімдіден де бір іс өтер.
Білімдіден де бір іс өтер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — білімсіз адам да, білімді адам да бір істі атқарып шығуы мүмкін. Бірақ...
Сұлу болу не керек,
Шайнау сұлу болған соң.
Шебер болу не керек,
Селкеу шебер болған соң.
Шайнау сұлу болған соң.
Шебер болу не керек,
Селкеу шебер болған соң.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың айтпағы — сыртқы әдемілік пен атақ-даңқтың өзі жеткіліксіз, егер адамның ісі мен мінез...
Мал қолда, жан ұяда.
**Негізгі мағынасы** «Мал қолда, жан ұяда» деген мақалдың тура мағынасы — мал болса да, иесінің қарауында, жан мен отба...
Қылышын сермей алмаған өзіне тигізер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қылышын дұрыс сермей алмаған адам өзіне зиян келтіреді. Астарлы мағынас...
Асқанға аспан да аласа.
**Негізгі мағынасы** «Асқанға аспан да аласа» деген мақал адам шектен шықса, өзінен биік нәрсені де менсінбей, бәрін оң...
Кедейді тер қысса,
Керегесін арқалап тауға шығады.
Керегесін арқалап тауға шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал кедей адам таршылық көрсе де, жан сақтап, күн көру үшін кез келген қиындыққа төтеп береті...
Бектен белгі белге медет.
**Негізгі мағынасы** «Бектен белгі белге медет» деген мақалдың астарында ел ішіндегі беделді, сөзі өтімді адамның берге...
Сүйекпен ұрған ит қыңсыламайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — итті сүйекпен ұрсаң да, ол қыңсыламайды, өйткені оған сүйек те бір жағ...
Ит арамды,
Тентек Құдайды танымайды.
Тентек Құдайды танымайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі тәрбиесі мен мінезіне ишара етеді. Тура мағынасында «арам» нәрсеге үйір, лай...
Қыз өспес пе, көкіректі теспес пе?!
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қыз баланың ер жетіп, бой жеткенде үй ішіндегі ескі ойды, тар түсінікті бұзатынын білдір...
Ердің ғайбатын айтпа,
Қайратын айт.
Қайратын айт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның кемшілігін, сырттағы мінін тізе бермей, оның жақсы жағын, күш-қайратын, ерлік ісі...
Менмендік туған анаға да жақпас.
**Негізгі мағынасы** Менмендік — адамның өзін өзгеден артық санап, тәкаппарлық көрсетуі. Бұл мақал «менмен, өркөкірек а...
Ақбөкен көп жортпа,
Алдыңда қазулы ор бар.
Алдыңда қазулы ор бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды орынсыз асығыстықтан, шектен тыс еркінсуден сақтандырады. Ақбөкеннің көп жорта бер...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.