Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Жерді тамшы, ерді қамшы ширатады.
**Негізгі мағынасы** Жер де, адам да әрекет пен ықпал арқылы жетіледі деген ой айтылады. Тура мағынасында жерге түскен т...
Базарға әркім барар,
Өзіне керегін алар.
Өзіне керегін алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — базарға барған адам өз қажетіне жарайтын затты таңдап алады. Астарлы м...
Адамның көңілі,
Өгіздің тұмсығы қартаймайды.
Өгіздің тұмсығы қартаймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның көңілі мен қалауы ешқашан толық қартаюды білмейтінін аңғартады. Тура мағынасында...
Албасты қабаққа қарап басады.
**Негізгі мағынасы** Албасты қабаққа қарап басады деген мақал адамның ішкі күйі мен сыртқы келбетінің, әсіресе қабағының...
Саудың асын ішіп,
Аурудың ісін істейді.
Аурудың ісін істейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: дені сау адамның асын ішіп алып, ауру кісінің әрекетін жасау. Астарлы м...
Ар қиналмай, жан қиналмайды.
**Негізгі мағынасы** Ар қиналмай, жан қиналмайды деген мақал адамның ішкі ары таза, ұяты ояу болса, ол міндетті түрде қ...
Менмен бай Құдайға да ауыз салады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал менмен, тәкаппар, өзін тым жоғары санайтын бай адам туралы айтады. Тура мағынасында, байл...
Өзіне өзі өкпелеген,
Білім барлығы.
Өзімнен озар жоқ деген,
Көңіл тарлығы.
Білім барлығы.
Өзімнен озар жоқ деген,
Көңіл тарлығы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өзіне-өзі ренжіп, өз еңбегін, өз кемшілігін дұрыс бағалай алмаса, оның ойы да, дүни...
Долы қатын - жылауық,
Сұғанаң қатын - сұрауық.
Сұғанаң қатын - сұрауық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әйел мінезіндегі екі жағымсыз қылықты салыстырып отыр. «Долы қатын» — ашуланшақ, сабырсыз...
Мысықтың өлімі тышқанға той.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: мысық өлсе, оны жау көретін тышқанға қуаныш туады. Астарлы мағынасы: бі...
Шалдуар мінезді, шайпау сөзді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал мінезі шәлкес, биязылығы аз, сөзі өткір әрі орынсыз адамды сипаттайды. Тура мағынасында «...
Судай тұнық, сүттей ақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің ниеті мен пиғылының өте таза, адал, кіршіксіз екенін білдіреді. Тура мағынасында...
Жаңбыр жаумай су болған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір істің себебі болмай жатып, салдары көрінгенін білдіреді. Тура мағынасында, жаңбыр жау...
Ер қартайса, еркі кетер,
Әйел қартайса, көркі кетер.
Әйел қартайса, көркі кетер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жасына байланысты өзгеретін табиғи құбылысты астарлап жеткізеді. Тура мағынада е...
Ауыз жесе, көз ұялар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ауызға түскен ас ішіліп, ләззат алынғанда, көз соған ұялып, тоя қояды д...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.