Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Ақымақ жауынды күні суға түсер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ақымақ адам жауын жауған күні өзенге не суға түссе, қауіптің барын аңға...
Оқ жетпес жерге қылыш суырма.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды орынсыз қызбалыққа, өз күшінен тыс іске ұмтылмауға шақырады. Тура мағынасында, қыл...
Адам жайын ауылдасы білмейді,
істесі біледі.
істесі біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сыртқы сөзіне қарап емес, ісіне қарап бағалау керек екенін айтады. Тура мағынасынд...
Адам өзінен кейінгілерді көріп қартаяды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: адам өзі қартайғанын айналасындағы жасы кіші, кейінгі буынды көргенде а...
Отқа барған қатынның
Отыз ауыз сөзі бар.
Отыз ауыз сөзі бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әйел адамның бір іске кіріскенде сөзді көп айтып, ойын тез-тез жеткізетін, кейде қажетте...
Тоны жаманды ит қабар,
Көңілі жаманды Құдай табар.
Көңілі жаманды Құдай табар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тонның жамандығы итке ілік болатындай, сыртқы кемшілік те байқалып қала...
Арманы жоқтың пәрмені жоқ.
**Негізгі мағынасы** Армансыз адамның бағыты да, талпынысы да әлсіз болады. Бұл мақал тура мағынасында адамның жүрегінде...
Тәңір атқанды Тәңір атқан мақтайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: біреуді Тәңір жазаласа, соны тағы бір Тәңір атқандай адам ғана мақтайды...
Жақсының үйі түссе, күйі түседі,
Жаманның үйі түссе, миы түседі.
Жаманның үйі түссе, миы түседі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы адам мен жаман адамның үйіне түскен қонаққа деген қарым-қатынасын салыстырады. Жақс...
Еріншек түске дейін ұйықтайды,
Кешке дейін есінейді.
Кешке дейін есінейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал еріншектік пен жалқаулықтың адамды кері тартып, уақытын зая кетіретінін білдіреді. Тура м...
Кәрілікте -
ой - у, өмір - су, үміт - бу.
ой - у, өмір - су, үміт - бу.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал кәрілік шақтың адамға жеңіл болмайтынын бейнелеп айтады. Жас кезде адам қуатты, көңілі се...
Көмекейің қышыса,
Асаудың бір жолын тап.
Асаудың бір жолын тап.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзге әуес, тілі шыдамай тұратын адамға қарата айтылады. Тура мағынасында — «сөйлегің кел...
Ақымақ атқа мінсе, атасын танымас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылсыз, тәкаппар не есірген адам билікке, дәулетке, мансапқа жетсе, өзінен бұрынғыны да,...
Қадіріңді білгенге жұмса.
«Ар ма? » деген - өлге қуат,
«Бар бол!» деген - бәріне зият.
«Ар ма? » деген - өлге қуат,
«Бар бол!» деген - бәріне зият.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өз қадір-қасиетін, күшін, білімін, уақыты мен ықыласын оны түсінетін, бағалай білеті...
Ат үріккен жерінен,
Жігіт қорыққан жерінен шеттейді.
Жігіт қорыққан жерінен шеттейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ат қорыққан, үріккен жеріне қайта жақындамай, одан аулақ жүреді. Астарл...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.