Әзіл туралы 62
Әзіл туралы мақал-мәтелдер күлкінің қуатын, тапқыр сөздің мәнін және орынды қалжыңның тәрбиесін танытады.
62
Мақал-мәтел
23.5K
Қаралым
378
Орташа
Ең көп оқылған
Сөздің көркі — мақал,
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Ердің көркі - сақал.
Сақалы жоқ көселер - қасабалы тоқал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің сәні мен ойдың мәні қысқа, ұтқыр айтылған мақал-мәтелде екенін көрсетеді. Яғни, жақсы…
Айдағаны - бес ешкі,
ЬІсқырығы жер жарады.
ЬІсқырығы жер жарады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ісі мен сөзіне сай келмейтінін әжуалайды. Тура мағынада: айдап жүргені бар болғаны…
Бит қабығынан биялай тоқыған.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсенің мүлде қисынсыз, қолданысқа жарамсыз екенін білдіреді. Тура мағынасында «биттің…
Мақтаған қыз тойда осырар.
Негізгі мағынасы Мақал адамның шектен тыс мақтауға еріп, орынсыз лепірмеуін ескертеді. Тура мағынада: тойдағы…
Отырса опақ, тұрса сопақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырт көзге қораш, кібіртіктеп, икемсіз көрінетін адамды сипаттайды. «Отырса опақ, тұрса…
Сұрыптау:
Айдағаны - бес ешкі,
ЬІсқырығы жер жарады.
ЬІсқырығы жер жарады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ісі мен сөзіне сай келмейтінін әжуалайды. Тура мағынада: айдап жүргені бар болғаны…
Айды аспанға бір шығарды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір адамның не бір істің шамасынан тыс әсіреленіп, орынсыз мақталғанын білдіреді. Тура…
Ала қалжың, ақтай күлкі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай әзіл мен күлкінің екі түрлі сипатын аңғартады: біреуі алдамшы, көлденең қалжыңға…
Алжыған төбет айға қарап үреді.
Негізгі мағынасы Алжыған төбет айға қарап үреді деген мақал сырт көзге пайдасыз, мәнсіз әрекетті әжуалайды. Мұнда тура…
Арсыз бен санасыз күлкішіл.
Негізгі мағынасы Арсыз бен санасыз адам көбіне орынсыз күліп, әр нәрсеге жеңіл қарайды. Мұнда мақал тура мағынада «көп…
Күнде бір мақал
«Әзіл туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Аузында әзілі жоқтың,
Қолында шоқпары болар.
Қолында шоқпары болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мінезіндегі бір тепе-теңдікті ескертеді: ауызда әзіл, сөзге жеңілдік, орнымен қалжың…
Әзіл - әзәзілден, қалжың - шайтаннан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әзіл мен қалжыңның шегі болатынын ескертеді. Тура мағынасында, жеңіл күлкілі сөз бен ойнақы…
Әзілде кек жоқ,
Күлкіде шек жоқ.
Күлкіде шек жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әзіл мен күлкінің табиғаты кең, еркін болатынын білдіреді. Адам арасында айтылған қалжыңның…
Әзілде кек жоқ, өсекте шек жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әзілдің жөні бар, ал өсектің соңы жоқ екенін білдіреді. Тура мағынасында: қалжыңда біреуге…
Әзілдің алысқа бармағаны абзал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал орнымен айтылған әзілдің өзі жақсы болғанымен, оның шегі болуы керек екенін білдіреді. Әзіл…
Әзілің жарасса, атаңмен ойна.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — егер қалжыңың орынды болып, сөзің көңілге тимесе, тіпті атаңмен де еркін…
Әзіл сөз әзіл емес, құрған тұзақ,
Тұзаққа түскен соң кетпейді ұзап.
Тұзаққа түскен соң кетпейді ұзап.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әзілдің сырттай жеңіл көрінгенімен, оның астарында ойлы, өткір, кейде сынайтын күш жататынын…
Әзіл түбі - апат.
Негізгі мағынасы «Әзіл түбі - апат» деген мақал орынсыз, шектен шыққан, не біреудің намысына тиетін қалжыңның соңы…
Әзіл түбі - зіл.
Негізгі мағынасы «Әзіл түбі - зіл» деген мақал сырттай қалжың, жеңіл сөз болып көрінген нәрсенің астарында ауыр реніш…
Әйелдің қары,
Еркектің қоры күлегеш.
Еркектің қоры күлегеш.
Негізгі мағынасы Мақал орынсыз, шамадан тыс күлкіні сынайды. «Күлегеш» — себепсіз де, орынсыз да күле беретін, сөзге…
Әр әзілде бір мысқал шындық бар.
Негізгі мағынасы Әр әзілдің түбінде аз да болса шындық жатады. Адамдар кейде қалжыңды жеңіл сөз деп қабылдайды, бірақ…
Байға жалтақ, батырға қошемет көп.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бай адамға жұрттың көзі түсіп, оған жағуға, сөзін өткізуге тырысатындар…
Басынан Күн, аяғынан Ай туған.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды аса көрікті, айрықша ажарлы, нұрлы етіп сипаттайды. Тура мағынасында басынан күн…
Бит қабығынан биялай тоқыған.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсенің мүлде қисынсыз, қолданысқа жарамсыз екенін білдіреді. Тура мағынасында «биттің…
Біз де қатын болармыз,
Қапқа тары салармыз.
Қапқа тары салармыз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әзіл аралас астарлы сөз. Тура мағынасында «біз де әйел болармыз, қапқа тары салармыз»…
Бос сөз тындағанша,
Енем баласының қойнына барып жатпаймын ба?!
Енем баласының қойнына барып жатпаймын ба?!
Негізгі мағынасы Бұл мақал артық, пайдасыз сөзге ермеуді, бос дауға уақыт жоғалтпауды меңзейді. Адамға шын қажет нәрсе…
«Бояушы, бояушы» дегенге сақалын бояйды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға сыртқы жұрттың сөзіне соқыр еріп, орынсыз еліктей берудің зиянын айтады. Біреу…
Гүлсіз болса, жер мұңды,
Күлкісіз болса, ел мұңды.
Күлкісіз болса, ел мұңды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жерге гүл біткенде ол көркейіп, жайнап шығады; ал гүл болмаса, өңі солғын…
Дүрмек бар жерде даңғой бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көпшілік жиналған, қызық қуған жерде өзін көрсеткісі келетін, артық сөйлеп, дарақыланатын…
Екі әйелдің басы қосылса,
Үшінші әйелдің соры.
Үшінші әйелдің соры.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — екі әйел бір жерге жиналса, артынан үшінші әйелге ауыр сөз, өсек не қысым…
Екі иығына екі үкі, басына бір үкі қадаған.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сыртқы көрінісі ерекше, сән-салтанаты көп адамды суреттейді. Тура мағынасында адамның екі…
Есекке үкі таққандай,
Итке жабу жапқандай.
Итке жабу жапқандай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сыртқы сән мен жасанды беделдің орынсыз екенін білдіреді. Есекке үкі тақса да, ол бәрібір…
Есек құлағының ұзындығына мақтанар,
Есалаң жүзінің қызылдығына мақтанар.
Есалаң жүзінің қызылдығына мақтанар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өзінде шын мәнді артықшылық болмаса да, пайдасыз немесе ұсақ нәрсеге мақтанып, өзін…
Жаның шығып бара ма,
Жаңа келді Тұржағун.
Жаңа келді Тұржағун.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсеге шектен тыс уайымдап, асығып, сасқалақтаған адамға айтылатын мысқыл сөз. Тура…
Жапалақ мақтанса,
«Жерден қоян алдым» дер.
Жаман мақтанса,
«Жақсының жағасынан алдым» дер.
«Жерден қоян алдым» дер.
Жаман мақтанса,
«Жақсының жағасынан алдым» дер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал менменсінудің, орынсыз мақтанудың адамды шындықты бұрмалауға дейін апаратынын білдіреді…
Жерден жеті қоян тапқандай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсеге орынсыз асығып, өте қуанып, тіпті таңғалған күйді білдіреді. Тура мағынасында…
Иттің бажасы көп, құдасы жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — иттің айналасында жүргені көп болғанымен, оның «құдасы» болмайды. Астарлы…
Кімді айтсаң, сол келеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің атын аузыңа алсаң, сол адам аяқ астынан келіп қалады дегендей…
Көже, көже, көзіңе айтайын,
Сорпадан садаға кет.
Сорпадан садаға кет.
Негізгі мағынасы Бұл — ас туралы әзіл аралас халық сөзі. «Садаға кету» — біреу үшін құрбан болу; «пәленнен садаға кет»…
Көңіл - ашылған нұр,
Күлкі - ашылған гүл.
Күлкі - ашылған гүл.
Негізгі мағынасы Көңіл ашық, адам жүзінен жылылық пен шаттық көрініп тұрса, ол айналасына да қуат береді. Мақал тура…
Көпке күлкі керек,
Тазыға түлкі керек.
Тазыға түлкі керек.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көп адамға күлкі, қызық керек, ал тазымен аң аулау үшін түлкі керек деген…
Күнің тұман болсын,
Ауруың тұмау болсын.
Ауруың тұмау болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреуге шын жамандық тілемей, зияны аз, жеңіл қиындық тілеп тұрған ишаралы сөз. Тура…
Қалған көлге бақа айғыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көлдің жағасында жүрген бақаны айғырға теңеу. Астарлы мағынасы — шын…
Қатын мұндай көп болмас,
Қарта мұндай боқ болмас.
Қарта мұндай боқ болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ескі тұрмысқа тән әзіл-сықақ, ащы мысқыл арқылы айтылған. Тура мағынасында бір нәрсенің тым…
Қомдығы жоқ, өркеші жоқ,
Нар болғаннан без.
Тақымында тайы жоқ,
Сал болғаннан без.
Жасы жетпей,
Шал болғаннан без.
Нар болғаннан без.
Тақымында тайы жоқ,
Сал болғаннан без.
Жасы жетпей,
Шал болғаннан без.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жасандылықтан, табиғи болмысы жоқ жалған «үлкенсінуден» сақтандырады. Түйеге қом, өркеш…
«Әзіл туралы» мақал-мәтелдер қазақтың күлкі мен қалжыңға қатысты өмірлік тәжірибесін жинақтайды. Бұл нақылдар орынды әзілдің көңіл көтеріп қана қоймай, адамды жақындастырып, сөз мәдениетін қалыптастыратынын меңзейді.
Категорияда тапқырлық, сын-әжуа, мысқыл мен шымшыма сөздің шегі, қалжыңның әдебі сияқты тақырыптар көрініс табады. Әзілдің жарасымдысы жанды жадыратса, орынсыз күлкі мен ауыр сөздің көңілге қаяу түсіретінін де ескертеді.
Осындай мақал-мәтелдер күнделікті қарым-қатынаста дұрыс сөйлеуге, ренжітпей әзіл айтуға, әзілді түсіне білуге үйретеді. Әзіл арқылы ақыл айту, шындықты жұмсартып жеткізу секілді дәстүрлі шешендік ойлау да осы топтамада айқындалады.
Категорияда тапқырлық, сын-әжуа, мысқыл мен шымшыма сөздің шегі, қалжыңның әдебі сияқты тақырыптар көрініс табады. Әзілдің жарасымдысы жанды жадыратса, орынсыз күлкі мен ауыр сөздің көңілге қаяу түсіретінін де ескертеді.
Осындай мақал-мәтелдер күнделікті қарым-қатынаста дұрыс сөйлеуге, ренжітпей әзіл айтуға, әзілді түсіне білуге үйретеді. Әзіл арқылы ақыл айту, шындықты жұмсартып жеткізу секілді дәстүрлі шешендік ойлау да осы топтамада айқындалады.