Тіл-аузым тасқа.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Тіл-аузым тасқа» деген сөз – біреудің сөзі жүріп кетпесін, жамандық айтқандай болмайын, айтқанымнан сақтанайын деген ниетпен айтылатын сақтық сөзі. Тура мағынасында адам өз тілін, аузын тасқа теңеп отырғандай көрінеді, ал астарлы мағынасында бұл – жақсыны тілеп, жаман хабардан, кесірлі сөзден бойды аулақ салу. Қазақ ұғымында сөздің қуаты күшті, сондықтан орынсыз айтылған сөз де, жаман ой да сақтықты керек етеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тіл» мен «ауыз» – адамның сөзі, ниеті, тілегі. «Тас» – берік, қатты, өзгермейтін нәрсенің бейнесі. Яғни, сөзім берік болсын, жамандық жұқпасын, ауыздан шыққан сөз кесір әкелмесін деген ишара бар. Бұл тіркес ырымдық сипатқа ие болып, қазақтың сөзге жауапкершілікпен қарағанын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі күні бұл тіркес біреудің басына іс түскенде немесе өзің қауіптеніп тұрған сәтте айтылады. Мысалы, досың: «Әліптің артын бағайық, жолда апат болмасын, тіл-аузым тасқа» десе, ол жамандықты ауызға алмаған күйде, бәрі аман болсын деген ниетін білдіреді.