Жақының өлсе қойысқан,
Атың өлсе сойысқан,
Жауың келсе қуысқан,
Бәрінен жақсы туысқан.

Негізгі мағынасы

Бұл мақал туыстың қадірін, жақын адамның тіректік күшін жоғары қояды. Адам басына қиындық түскенде, қуанышта да, қайғыда да ең әуелі жақындары жанына табылады. «Жақының өлсе қойысқан» дегені — қайғыны бірге көтерісу, «Атың өлсе сойысқан» дегені — мал-мүлікке де ортақтасып, жәрдемдесу. Ал «Жауың келсе қуысқан» — қауіп төнсе, бірігіп қарсы тұруды білдіреді. Сондықтан мақалдың астарлы мағынасы: туысқандық — адамның ең сенімді қорғаны, ал татулық пен өзара көмек өмірдің көп сынағын жеңілдетеді.

Образдар мен теңеулер

Мақалдағы «жақын», «ат», «жау» сөздері өмірдің үш түрлі сәтін көрсетеді: қайғы, шығын, қауіп. Ат — сол заманның ең қымбат малы, ал оның өлгені үлкен шығынды білдіреді. Жау — сыртқы қатердің бейнесі. Осы образдар арқылы халық туыстың тек қан жағынан емес, жанашырлық жағынан да қымбат екенін аңғартады.

Қазіргі өмірде

Бүгінде бұл мақал ағайын-туыс, бауырлас адамдардың бір-біріне сүйеу болуын еске салады. Мысалы, бір үйдің адамы ауырып қалса, туыстары кезекпен қарап, қаражат жинап, қолдау көрсетеді. Сол кезде мақалдың мәні анық сезіледі: қиындықта туысқаннан артық тірек жоқ.