«Жолға шықсаң, азығыңды мол ал.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жолға шықсаң, азығыңды мол ал. Жолдағы аштық адамның күшін алып, көңілін түсіреді, ал ауыл алыс болса, азықты ешкім бере қоймайды. Мақал жолға жиналғанда сараңдық не жалқаулық жасамай, қорды артығымен алуға кеңес береді. Мол азық тек өзіңе ғана емес: жолда кездескен шаршаған серікпен, мұқтаж кісімен бөлісуге де жетеді. Кеңірек мағынада — кез келген ұзақ іске қорыңды жинап кіріс.
Образдар мен теңеулер
Азық — жолға алынатын тамақ: құрт, ірімшік, қазы, нан, талқан. Ол дорба, қоржын, торсықпен ердің қасына байланған. Мақал шартты рай мен бұйрық рай тіркесіне құрылған: «шықсаң — ал». Бұл қазақ мақалдарындағы жиі өрнек: жағдай мен оған лайық әрекет. «Мол» сөзі мақалдың өзегі: аз ба, көп пе деген күмәнді бірден шешіп береді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Сапарға, жорыққа, жайлауға шығар алдында үлкендердің ақылы ретінде айтылады. Әсіресе балалар мен жастарды алғаш рет алысқа жібергенде жиі естіледі. Кейде азық-түлікті үнемдемек болған адамға әзіл ретінде де келеді. Мысалы, анасы ұлына: «Бір бөтелке су жетеді деме. Жолға шықсаң, азығыңды мол ал, жолдасың да шөлдейді».
Қолданылу жағдаяттары
— Әже немересін ауыл шетіне жылқы бағуға жіберерде дорбасына құрт пен нан салып, мақалды айтты.
— Пойызбен алыс сапарға шыққан отбасында әкесі балаларына жол азығын түгендеп, мақалды айтып, артығын купедегі көршілерге де ұсынды.