«Ер қаруы - бес қару.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Нағыз ер жігіт бес қарудың бәрін ұстай біледі, ол соғысқа толық жабдықталып шығады. Бір ғана қаруға сенген жауынгер жағдай өзгергенде дәрменсіз қалады, ал бес қаруды меңгерген адам алыстан да, жақыннан да шайқаса алады. Бүгін мақалдың ауыспалы мағынасы кеңірек: адам бір ғана іске емес, бірнеше өнерге, білімге ие болса, кез келген жағдайда жолын табады. Ол жан-жақты дайындық, толық әзірлік туралы.
Образдар мен теңеулер
Бес қару — ертедегі қазақ жауынгерінің негізгі қару-жарағы. Дәстүрде көбіне найза, қылыш, садақ, айбалта, шоқпар аталады, кейбір деректерде тізім сәл өзгеше беріледі. Әрқайсысы әр қашықтыққа арналған: садақ алысқа, найза атпен шабуылға, қылыш пен айбалта жақын ұрысқа. «Бес қаруын асынған» тіркесі жырларда толық жасақталған батырдың бейнесі. Мақалда ер мен бес қару теңестіріледі: қару ердің өз бойының бір бөлігіндей.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды жан-жақты, бірнеше кәсіпті меңгерген адамды мақтағанда немесе жасты көп нәрсені үйренуге шақырғанда айтады. Мысалы, көлік жөндей де, мал бағып та, есеп жүргізе де білетін ағасын нұсқап, әкесі ұлына: «Ер қаруы — бес қару, бір өнермен шектелме». Қазіргі тілде мақал көбіне білім, дағды, кәсіп туралы. Соғысқа, күш көрсетуге үгіттеу мағынасында айту орынсыз.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдағы шебер жігіттің ұста да, электрик те, жүргізуші де екенін көрген ақсақал: «Ер қаруы — бес қару, міне, нағыз ер», — дейді.
— Әжесі немересіне домбыра тартуды, ат мінуді, тіл үйренуді тізіп, бәрі де қарудай керек екенін, бірін де тастамауды тапсырады.