«Жол жолдасың Қыдыр болсын.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл — сапарға шыққан адамға айтылатын ақ тілек: жолда сенің серігің Қыдыр болсын. Халық сенімінде Қыдыр ата — дүниені кезіп жүретін, кез келген кісі кейпіне еніп, жақсы адамға құт, береке, сәттілік дарытатын киелі тұлға. Ол серік болса, жолаушы адаспайды, қиындықтан аман шығады. Тілек жолаушыға тек амандық емес, сапарының табысты, жолының ашық болуын да тілейді.
Образдар мен теңеулер
Қыдыр бейнесі мұсылман халықтарының сеніміндегі Хызыр бейнесімен байланысты. Ол көзге көрінбей, кейде қарапайым жолаушы, қайыршы болып келеді деп сенген; сондықтан қазақ «Қыдыр дарысын», «Қырықтың бірі — Қыдыр» деп кез келген жолаушыны құрметтеген. Тілекте «жол жолдасың» деген қайталау бар: «жол» сөзі екі рет келіп, сапардағы серікті ерекше атайды. Қыдыр мен жолдың қатар келуі тілекке киелі салмақ береді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Біреуді сапарға шығарып салғанда, жол-жөнекей қоштасқанда, бата бергенде айтылады. Үні — жылы тілек, көбіне үлкендер айтады, жастар оны ризашылықпен қабыл алады. Әзіл ретінде айтылмайды, оны мазаққа айналдыру ұят саналады. Мысалы, әже немересіне: «Ал, балам, ақ жол! Жол жолдасың Қыдыр болсын, аман-есен жет».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауыл шетінде қарт әке әскерге аттанған ұлын шығарып салып, қолын жайып, тілекті айтты.
— Вокзалда шешесі алғаш рет жалғыз сапарға шыққан қызына пойызға отырар алдында тілекті сыбырлап айтты.