Жолдас болма қуға,
Басың қалар дауға.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал айлакер, қу, қулыққа жақын адаммен жолдас болмауға шақырады. Тура мағынасында: ондай адаммен аралассаң, соңында сөзге, дауға, жанжалға қалып қоюың мүмкін. Астарлы мағынасы — мінезі таза емес, өз пайдасын ғана ойлайтын кісі сенің де абыройыңа, тыныштығыңа зиян тигізеді. Сондықтан досты, серікті таңдағанда ақылмен қарап, адалдықты өлшем ету керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы қу сөзі — айламен күн көретін, алдап-арбауға бейім адам бейнесі. Басың қалар дауға деген тіркес адамның өзі кінәлі болмаса да, жаман ортаға ерсе, айыпқа ілігетінін көрсетеді. «Бас» сөзі мұнда адамның тағдыры, абыройы, жауапкершілігі мағынасында қолданылған. Яғни, бір адамның қулығы екіншісін де шырмап, даудың ортасына түсіреді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал интернеттегі, жұмыстағы немесе достық ортадағы сенімсіз адамдарға қатысты өте орынды. Мысалы, біреу күмәнді іс ұсынса, «құжатқа өз атыңды жазып қояйық, пайдасын кейін бөлісеміз» десе, оған ерсең, кейін бүкіл жауапкершілік өзіңе түсуі мүмкін. Сондықтан бұл мақал адамды сақ болуға, адал орта таңдауға тәрбиелейді.
Basyń qalar daýǵa.