Қудан үйрен, сұмнан жирен.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның кімнен үлгі алып, кімнен сақтануы керегін үйретеді. Тура мағынасында, қудан үйрен дегені — айлакер, байқағыш адамның ісінен сабақ алу; ал сұмнан жирен дегені — қулық-сұмдық, арам пиғылдан бойды аулақ ұстау. Астарлы мағынасы — жақсы қасиетті адамнан өнеге алып, жаман мінезді кісіден жирену, яғни өз мінезіңді дұрыс бағытта қалыптастыру.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қу» сөзі кейде тек алдамшы емес, өмірдің сырын білетін, сақ қимылдайтын адам бейнесін де аңғартады. Ал «сұм» — ішкі ниеті бұзылған, сыртқа жылмиғанымен, іші арам адам. Мақал екі қарама-қарсы образ арқылы өмірлік таңдауды көрсетеді: ақыл мен тәжірибені алу бар, бірақ арсыз айланы қайталамау керек.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әсіресе оқу, жұмыс, қарым-қатынас кезінде маңызды. Мысалы, бір адам тәжірибелі маманның жұмыс тәсілінен үйреніп, еңбекқорлығын қабылдайды, бірақ әріптесінің өсек, өтірік, айласына ермейді. Осылайша мақал адамды зерек болуға, жақсыны таңдап, жаманды ажырата білуге шақырады.