Жүрсең мандырсың,
Жатсаң қалғырсың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды қимыл-қозғалысқа, еңбекке, әрекетке шақырады. Тура мағынасында жүріп-тұру, іс қылу тіршілікке пайдалы, ал жатып алып бос жату пайдасыз деген ой айтылады. Астарлы мағынасы — талпынып еңбек еткен, ізденген адам ғана алға жылжиды, ал жалқаулық пен енжарлық адамды кейінге тартады. Яғни, табыс та, жетістік те қозғалыс пен ынтадан туады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жүру» — тек аяқпен жүру емес, өмірде белсенді болу, әрекет жасау, тынымсыз еңбектену деген образ. Ал «жату» — қол қусырып отыру, жалқаулыққа салыну, уақытты бос өткізу. «Мандырсың» сөзі ілгері басу, ісіңнің оңға басуы, берекелі болу мағынасын аңғартады. «Қалғырсың» сөзі кейін қалу, мешеу тарту, мүмкіндік жоғалту ұғымын білдіреді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өзекті. Мысалы, студент күнде дайындалып, кітап оқып, тапсырмасын уақытында орындаса, білімде ілгерілейді; ал бәрін кейінге қалдырып, еріншектікке салынса, үлгерімі төмендейді. Сол сияқты жұмыс істеп, ізденген адам тәжірибе жинайды, ал әрекетсіз адам мүмкіндікке жете алмай қалады.
Jatsań qalǵyrsyń.