Айтқан ақыл дарымас,
Алақұйын адамға;
Дамыл таппас, дағдармас,
Жығылғанша аранға.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ақыл-кеңес те, дұрыс сөз де ойы шашыраңқы, сабырсыз, орынсыз асығатын адамға бірден дарымайтынын білдіреді. Мұндай адам айтылғанды тыңдағанмен, терең ұқпайды, себебі іші алақұйын, ойы тұрақсыз. Екінші жолдарда сол адамның дамыл таппай, дағдарып жүріп, ақырында өзі қателікке, апатқа, «аранға» түсетіні ескертіледі. Яғни, сабырсыздық пен берекесіз мінез адамды тығырыққа тірейді.
Образдар мен теңеулер
«Алақұйын адам» — ойы бытырап, мінезі тұрақсыз, бір тоқтамға келе алмайтын кісі. «Дамыл таппас» дегені — ішкі тыныштықтың жоқтығы, ал «жығылғанша аранға» — сақтықсыз жүріп, ақыры опық жеу, үлкен қателікке ұрыну деген астарлы мағына береді. Мұнда табиғаттағы алақұйын жел бейнесі адам мінезімен салыстырылып, тұрақсыздықтың қауіптілігі көрсетілген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, адам бірден эмоцияға беріліп, кеңес тыңдамай, жұмыс орнында не әлеуметтік желіде ойланбай шешім қабылдаса, кейін үлкен қиындыққа тап болуы мүмкін. Сондықтан бұл нақыл сабыр сақтап, ақылды тыңдап, асығыс қадамнан аулақ болуға үйретеді.
Alaquıyn adamǵa;
Damyl tappas, daǵdarmas,
Jyǵylǵansha aranǵa.