Жақсылықты басыңа қыл,
Басыңнан асса, досыңа қыл.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Жақсылықты өзіңнен баста деген ой айтылады. Адам қолынан келген игі істі алдымен өзі жасап, содан кейін айналасына таратса, оның пайдасы да, берекесі де артады. Мақалдың тура мағынасы — жақсылықты өз басыңа жаса, ал астарлы мағынасы — қайырымды іс тек жеке пайда үшін емес, өзгеге де жететіндей болуы керек. Яғни адам өзіне жеткен игілікті тоқтатып қоймай, оны досқа, айналаға, елге үлестіре білсін деген өнеге бар.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «басыңа қыл» тіркесі — ең алдымен өз қажетіңді өтеп, өзіңді түзет деген ишара. «Басыңнан асса» дегені — жақсы нәрсе молайып, өзіңе ғана жетпей қалса деген бейнелі сөз. Ал «досыңа қыл» — артылған ырыс пен ізгілікті бөлісудің белгісі. Бұл жерде жақсылық су сияқты: өз арнасынан асып, жан-жағына тараса ғана шын мәніндегі құтқа айналады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, бір адам жаңа білім алып, жұмыста тәжірибе жинаса, оны тек өз пайдасына жұмсамай, әріптесіне де үйретуі керек. Сонда орта күшейеді, сенім артады, сыйластық көбейеді. Жақсылықты бөлісу — адамды да, қоғамды да көркейтеді.
Basyńnan assa, dosyńa qyl.