Жақсы бала - сүйік,
Жаман бала - күйік.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал бала тәрбиесінің отбасындағы ең үлкен құндылық екенін айтады. Жақсы, тәрбиелі, тілалғыш бала ата-анаға қуаныш, сүйіспеншілік, мақтаныш әкеледі, сондықтан ол «сүйік» деп берілген. Ал жаман, әдепсіз, қиқар бала керісінше үй ішіне уайым, реніш, намыссыздық түсіреді, сондықтан «күйік» болады. Тура мағынасында да, астарлы мағынасында да бала мінезі мен тәрбиесі бүкіл отбасының тынысына әсер ететіні көрсетіледі.
Образдар мен теңеулер
«Сүйік» сөзі — жүрекке жақын, қадірлі, сүйкімді деген ұғымды білдіреді. Ол жақсы баланың ата-анаға ыстық екенін аңғартады. «Күйік» — отқа күйгендей ауыр қасірет, жан жарасы деген бейнелі сөз. Бұл жаман баланың келтіретін қайғысы мен мазасын өте әсерлі түрде жеткізеді. Қысқа ғана екі сөз арқылы мақал жақсы мен жаманның ара жігін анық ашып тұр.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал өз мәнін жоғалтқан жоқ. Мысалы, бала уақытында сәлем беріп, үлкенді тыңдап, оқуына жауапты болса, ата-анасы жұрт алдында разы болады. Ал сабақтан қашып, өтірік айтып, тәртіп бұзса, үйдегілер қатты қиналады. Сондықтан мақал ата-анаға да, балаға да тәрбиенің маңызын еске салады.
Jaman bala - kúıik.