Бала жақсы болса - бала,
Жаман болса - пәле.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал баланың тәрбиесі мен мінезі отбасына тікелей әсер ететінін айтады. Бала жақсы, өнегелі, тілалғыш болса, ол ата-анаға қуаныш, елге сүйкімді болады. Ал жаман, тентек, тәртіпсіз болса, үй ішіне де, айналасына да қиындық әкеледі. Яғни, баланың жақсы-жаман болуы — оның болашағын ғана емес, бүкіл отбасының абыройын көрсетеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «бала» сөзі тек жас ұрпақты емес, тәрбие көрген адам мінезін де білдіреді. «Бала жақсы болса - бала» дегенде, жақсы мінезді бала шын мәнінде «нағыз бала», яғни сүйікті, қадірлі ұрпақ деген ой жатыр. Ал «пәле» сөзі — кесапат, дау, қиыншылықтың бейнесі. Бұл жерде жаман мінездің соңы берекесіздікке апаратыны астарланып тұр.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әсіресе ата-ана тәрбиесіне қатысты жиі айтылады. Мысалы, бала мектепте тәртіп сақтап, үлкенді сыйлап, сабаққа жауапкершілікпен қараса, ол отбасының мақтанышы болады. Ал керісінше, дөрекі сөйлеп, ережені бұзып жүрсе, ата-анаға да, ұстазға да қиындық туғызады. Сондықтан бұл мақал баланы кішкентайынан дұрыс бағытта тәрбиелеудің маңызын ескертеді.
Jaman bolsa - pále.