«Ұстазы жақсының ұстамы жақсы.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ұстазы жақсы адамның өзін ұстауы, мінез-құлқы да жақсы болады. Ұстаз шәкіртке тек білім бермейді, жүріс-тұрысты, сөйлеу мәнерін, сабырды да үйретеді. Шәкірттің әдебіне қарап, оның кімнен тәлім алғанын білуге болады. Мақал тәрбиенің ұстаздан шәкіртке жұғатынын айтады, әрі шәкірттің абыройы ұстазының да абыройы екенін меңзейді.
Образдар мен теңеулер
«Ұстаз — ұстам» сөздері дыбысы жағынан ұқсас, бірінен бірі туғандай естіледі: ұстаз берген тәлім шәкірттің ұстамына айналады. Ұстам — өзін ұстай білу, байсалдылық, тежеу. «Ұстамды адам» деп ашуын тежей алатын, сабырлы кісіні айтады. Осы сөз ойыны мақалды есте сақталатын етеді әрі ұстаз бен шәкірттің байланысын дыбыспен де көрсетеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Біреудің әдепті, байсалды мінезін мақтағанда, оның ұстазын да қоса мақтау үшін айтылады. Ата-ана бала үшін жақсы ұстаз іздегенде де қолданылады. Мысал: «Шәкіртің жарыста жеңілсе де, қарсыласына қол беріп құттықтады. Ұстазы жақсының ұстамы жақсы».
Қолданылу жағдаяттары
— Күрес жарысында жеңілген бала төрешіге дау айтпай, қарсыласын құттықтайды; жанкүйер ата мақалды айтып, бапкерін мақтайды.
— Тойда жас домбырашы үлкендерге ізет көрсетіп, орнын біліп отырады; қонақтар оның ұстазын еске алып, мақалды айтады.