Ұлыстың ұлы күні алдыңа келсе,
Атаңның құнын кеш.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал Наурыз сияқты Ұлыстың ұлы күні келгенде адам жүрегі кең, ниеті таза болуы керек дегенді білдіреді. Тура мағынасында, ерекше мереке күні біреуге деген өкпе-ренішті ұмытып, татуласу керек. Астарлы мағынасы — жаңа жыл, жаңа бастау кезінде ескі кекті сақтамай, кешірімге келу, адамдармен жарасу, көңілді жұмсарту. Қазақ түсінігінде қасиетті күнде ашу емес, мейірім үстем тұруы тиіс.
Образдар мен теңеулер
«Ұлыстың ұлы күні» — елдің ең қадірлі, ең берекелі мейрамы, яғни Наурызды меңзейді. «Атаңның құны» деген тіркес өте ауыр өкпе, үлкен дау, кек мағынасында айтылады. Оны «кеш» деуі — қанша ауыр болса да, мереке күні кешірім жасауға шақыру. Мұнда қазақтың кең пейілі, сабыры, бітімгершілікке бейімдігі көрінеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамдарды мереке кезінде, әсіресе Наурызда, ренішті ұмытып, бір-біріне жақсы сөз айтуға үндейді. Мысалы, көптен араласпай жүрген ағайын Наурызда көрісіп, бұрынғы өкпесін кешіріп, қарым-қатынасын қайта жалғай алады. Бұл — татулықты сақтаудың, қоғамды жұмылдырудың өнегелі жолы.
Atańnyń qunyn kesh.