Тыйылмаған ауызда пәле бар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Тыйылмаған ауызда пәле бар деген мақал адам көп сөйлеп, ойланбай тіл қатса, өзіне де, өзгеге де кесірі тиетінін ескертеді. Мұнда тура мағынасы — аузына ие болмаған кісі сөзден қателік жіберуі мүмкін, ал астарлы мағынасы — орынсыз сөз, өсек, мақтан, даурықпа адамды дау-дамайға, өкпеге, тіпті үлкен қиындыққа апарады. Сондықтан сөйлерде салмақтап, қажет жерде ғана сөз айту керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ауыз» — тек сөйлеу мүшесі емес, адамның тілі мен мінезінің белгісі. «Тыйылмаған» сөзі тежелмеген, шектен шыққан деген ойды білдіреді. Ал «пәле» — жанжал, кесір, бәле-жала. Яғни мақал сөзді тежей алмаған адам өз басына қиындық шақырады дегенді бейнелі түрде жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өте өзекті. Әсіресе әлеуметтік желіде, чатта немесе жұмыста асығыс пікір жазып, кейін өкініп қалатын жағдайлар көп. Мысалы, бір қызметкер әріптесі туралы дәлелсіз сөз айтып, ұжым ішінде түсініспеушілік тудырса, соның соңы жанжалға ұласады. Сондықтан бұл мақал адамды сабырлы, ойлы, мәдениетті сөйлеуге үндейді.