Тілмен түйілген тіспен шешілмейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөздің күші мен істің салмағын салыстырады. Тілмен, яғни ашумен айтылған ауыр сөзбен түйілген ренішті, өкпе-араздықты тіс күшімен де, қаталдықпен де шеше алмайсың деген ой бар. Адам кейде бір ауыз сөзбен араға сызат түсіреді, ал оны қайта түзету үшін сабыр, ойлылық және жұмсақ тіл керек. Демек, дау-дамайды күшпен емес, байыпты сөзбен шешу керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тіл» — сөз, сөйлеу, қарым-қатынас құралы. «Тіс» — қаталдық, күш көрсету, өктемдік белгісі. «Түйілген» сөзі реніштің, шырмаудың, шешілмей тұрған түйіннің бейнесін береді. Яғни сөзден туған мәселе күшпен емес, сөздің өзімен, дұрыс әңгімемен тарқайды. Қазақ танымында тілдің жарасы терең, сондықтан оны емдеу де тілдің мәдениетін талап етеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал отбасындағы, жұмыстағы не әлеуметтік желідегі кикілжіңге дәл келеді. Мысалы, әріптестер чатта бір-біріне ауыр сөз жазып қойса, оны ұрысу арқылы емес, ашық сөйлесіп, кешірім сұрап, түсінісу арқылы ғана реттеуге болады. Бұл мақал сөзге абай болуды үйретеді.