Тірілігіміздің билігі «Арқар» ұранды төреде. Өліміміздің билігі «Алдияр» ұранды қожада.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қазақ қоғамындағы көне әлеуметтік тәртіпті астарлап көрсетеді. «Арқар» ұранды төре — ел басқарған, билік айтқан ақсүйек әулеттің өкілі; ал «Алдияр» ұранды қожа — дін мен рухани тәрбиеге жақын, өлім-жітім, жаназа, ақырет ісіне жауапты адам. Тура мағынасында тіршілікке қатысты шешімдер төренің ықпалында, ал өлімге, ақтық рәсімге қатысты істер қожаның қолында дегенді білдіреді. Астарлы мағынасы — өмірдің әр кезеңінде өз орны, өз иесі болады; дүниелік іс пен рухани іс бір-бірінен бөлек, екеуіне де құрмет керек. Сонымен бірге бұл сөзден қоғамдағы билік, дін, салт тәртібінің үйлесімі көрінеді.
Образдар мен теңеулер
«Арқар» — еркіндік, қайрат, айбардың белгісі. Төренің ұраны ретінде ол ел басқарудағы үстемдік пен беделді аңғартады. «Алдияр» — құрмет білдіретін сөз, қожаға тән иба мен діни мәртебені танытады. Мұнда екі ұран арқылы екі түрлі әлеуметтік жауапкершілік бейнеленген: бірі — тіршілік тірегі, екіншісі — ақырет қамы.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал тарихи мәні бар сөз ретінде айтылады. Ол әр істің өз маманы, өз жауапкершілігі болатынын еске салады. Мысалы, біреу отбасының күнделікті шаруасын ұйымдастыруды бір адамға, ал діни рәсімді басқа адамға тапсырғанда, «әр істің өз жолы бар» деген ойды осы мақалмен жеткізуге болады.