Бермесе қақсама, берсе тастама.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның бергенін қадірлеуді, ал бермеген нәрсе үшін орынсыз қыңқылдап, қақсауға салынбауды үйретеді. Яғни біреуден бірдеңе дәметіп, қайта-қайта сұрап мазалама; егер саған біреу қолұшын созып, сыйлық не көмек берсе, оны менсінбей тастап кетпе, қадірін біл. Астарында қанағат, әдеп және ризашылық жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қақсама» сөзі — жалынып-жалбарынып, ыңғайсыз өтініш қыла берме деген ишара. Ал «тастама» — келген жақсылықты аяқасты етпе, бағала деген ойды білдіреді. Мақал екі түрлі мінезді салыстырады: бір жағында керексіз қақсау, екінші жағында берілгенді құрметтеу. Осы арқылы халық орынсыз талап пен шүкірсіздікті құптамаған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды жұмыс, оқу, тұрмыс жағдайында жиі қолдануға болады. Мысалы, бір танысың жұмыс тауып беруге көмектессе, «маған үлкен қызмет табып бер» деп қайта-қайта қолқа салмай, бар көмегіне разы болған жөн. Ал өзіңе ұсынылған мүмкіндікті — курс, кеңес, жұмыс, жәрдем — менсінбей тастап кету де дұрыс емес. Мақал адамды сабырға, қанағатқа және ризашылыққа тәрбиелейді.