Сүймегенді сүйемін,
сүйерімнің көңілі үшін.
«Сүймегенді сүйемін, сүйерімнің көңілі үшін.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жақсы көрмейтін адамымды да жақсы көремін, сүйген адамымның көңілі үшін. Мақал махаббат пен сыйластықтың адамды кең, кешірімді ететінін айтады. Сүйген жарыңның туыстарын, досыңның досын, балаңның жақсы көретін адамын өзің ұнатпасаң да, сол жақыныңның көңілін қалдырмас үшін құрметтейсің. Қазақ отбасында жар үшін оның төркінін сыйлау, қайын жұртқа құрмет көрсету осы ойға негізделген.
Образдар мен теңеулер
Мақалда «сүю» етістігі үш рет келеді: «сүймеген», «сүйемін», «сүйерім», соның арқасында ой бір шеңберде айналады. Сүймеген адам сүйілетін болып шығады, оның себебі — үшінші «сүйерім». Мұндай қайталау махаббаттың басқа адамдарға таралатынын, бір жүректен екінші жүрекке ауысатынын көрсетеді. «Көңілі үшін» тіркесі қазақтың сыйластық мәдениетіне тән: біреудің көңілін қалдырмау — үлкен әдептілік.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды жарының туыстарымен, досының достарымен жарасып жүрген адамды мақтағанда не сондай кеңдікке шақырғанда айтады. Кейде өзін ақтау үшін әзілмен де айтады: оны ұнатпаймын, бірақ сенің көңілің үшін шыдаймын деген мағынада. Біреуді алдап, жалған сыйластық көрсетуге шақыру ретінде айтылмайды. Мысалы, қайын ағасының шулы иттерін бір апта бағып берген күйеу бала: «Сүймегенді сүйемін, сүйерімнің көңілі үшін» деп күлді.
Қолданылу жағдаяттары
— Келін өзі жақтырмайтын қайнысының балаларын жаз бойы күтіп, баптағанда, енесі оны осы мақалмен мақтады.
— Немересінің жақсы көретін мысығын жек көретін ата оны үйге кіргізіп, тамақтандырғанда, әже осы мақалды айтып күлді.
súıerimniń kóńili úshin.