Кімді сүйсең де,
Шын көңіліңмен сүй.
«Кімді сүйсең де, Шын көңіліңмен сүй.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Сүйген адамыңды, ол кім болса да, шын жүректен, екіжүзділіксіз сүй дейді. Сүйіспеншілік жартылай, көз алдау үшін, пайда үшін болмауы керек: жалған сезім ерте ме, кеш пе әшкере болады. Мақал тек жар сүюге емес, ата-анаға, балаға, досқа, туған елге деген сезімге де қатысты. «Кімді» деген сөз таңдауды адамның өзіне қалдырады: кімді сүю — сенің еркің, ал қалай сүю — тек шын көңілмен.
Образдар мен теңеулер
Мақалда бейнелі зат жоқ, оның күші тікелей кеңес үнінде. «Кімді сүйсең де» деп кең бастап, «шын көңіліңмен» деп нақты талапқа тіреледі. «Көңіл» — қазақ тілінде жан дүние, ішкі сезім, ниет: «көңілі таза», «көңілі қалды» дейміз. «Шын көңіл» — бүкпесіз, жасанды емес сезім. Жақын адамға деген қатынас сыртқы әрекетпен емес, көңілдің түзулігімен өлшенеді. Кеңес ыңғайы ата-ананың балаға, ұстаздың шәкіртке айтатын сөзін еске салады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды ата-ана балаға, ақсақал жастарға ақыл ретінде, жұмсақ кеңес үнімен айтады. Біреудің екіжүзді, есеп жасап жақындасуын сынағанда да қолданылады. Жар таңдауда кеңес сұраған адамға «кімді таңдасаң да, шын жүректен таңда» деген мағынада айтылады. Мысалы, ұлы досымен ұсақ нәрсеге араздасып қалғанда әкесі: «Кімді сүйсең де, шын көңіліңмен сүй, достықты да солай ұста» дейді.
Қолданылу жағдаяттары
— Үйлену тойының қарсаңында әжесі немере келінін оңаша шақырып, шаңырақтың берік болуы шын сезімде екенін айтып, осы мақалды айтты.
— Мектептегі тәрбие сағатында мұғалім ата-анаға деген сүйіспеншілік туралы әңгімелеп, сыйлықтан гөрі шынайы ықылас маңызды екенін осы сөзбен түйді.
Shyn kóńilińmen súı.