Үйдің басын қатын қосар,
Елдің басын батыр қосар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал үй ішіндегі тірліктің тізгінін әйел ұстайтынын, ал елдің, жұрттың тағдырын ерлік пен намыс иесі батырлар қорғайтынын білдіреді. Тура мағынасында, әр ортаға өзіне лайық басшы керек: отбасында береке мен тәртіпті сақтайтын — жар, ал қауымға бағыт беріп, ел қамын жейтін — батыр. Астарлы мағынасы — үлкен істің де, шағын шаңырақтың да тірегі болатын адам жауапкершілікті сезінуі керек деген ой.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы “үй” — отбасының, шағын тіршіліктің символы. “Қатын” сөзі көне қолданыста әйел, жар деген мағына береді; ол үйдің ұйытқысы, берекенің бастауы ретінде алынған. “Елдің басы” — халықтың, жұрттың тағдырына жауапты жетекші, қайратты азамат. “Батыр” бейнесі тек соғыстағы ерлік емес, ел үшін қызмет ететін қайсар мінезді де аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал отбасындағы әйелдің рөлі мен қоғамдағы жауапты ер азаматтың орнын еске салады. Мысалы, үйде ана баланың тәрбиесін, тәртібін, күнделікті берекесін ұстап отырса, қоғамда ел мүддесін қорғайтын, әділ шешім қабылдайтын басшылар қажет. Яғни әр ортада өз ісін дұрыс атқарған адам ғана жалпы игілікке қызмет етеді.
Eldiń basyn batyr qosar.