Отырған адам үйге кіргенге орын берер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: өзі отырған адам үйге кірген кісіге орын босатады. Астарлы мағынасы — жасы үлкенге, қонаққа, сыйлы адамға құрмет көрсету, адамгершілік таныту. Қазақ танымында орын беру тек дене қимылы емес, көңілдің кеңдігі мен тәрбиенің белгісі.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «отырған адам» — өз орнында жайғасқан, тыныш отырған кісі. Ал «үйге кірген адам» — келген қонақ, жаңа адам, сырттан кірген мейман. Мұнда үй іші ғана емес, жалпы қоғамдық қарым-қатынас бейнеленеді. Орын беру — жол уступить ету, ізет көрсету дегенді білдіреді. Яғни, үлкенге жол беру, кішіні сыйлау, келген кісіні жатырқамау сияқты ұлттық мінез көрінеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал қоғамдық көлікте, жиналыста, үйде немесе оқу орнында үлкенге орын ұсынғанда айтылады. Мысалы, автобуста жас жігіт қарт адамға орнын берсе, жұрт оның тәрбиесін жоғары бағалайды. Бұл — тек сыпайылық емес, айналаға құрмет пен ізеттің нақты көрінісі.