Сақтағаныңды жесең, сағынғаның келер.
«Сақтағаныңды жесең, сағынғаның келер.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Сағынған жақыныңа арнап сақтап жүрген дәміңді жеп қойсаң, дәл сол кезде күткен адамың келе қалады. Мақал халықтың күнделікті байқауынан туған, жартылай ырым, жартылай әзіл: адам күткенде келмейтін нәрсе күтуді қойғанда келе кетеді. Сондықтан қалжыңмен ұзақ сақталған сыбағаны дастарханға қоюға шақырады: жеңдер, сонда сағынған адамымыз келеді. Түбінде дүниені шексіз сақтай берудің мәнісі жоқ деген ой да бар.
Образдар мен теңеулер
Қазақ үйінде алыстағы ұлына, ұзатылған қызына, сыйлы қонаққа арнап сыбаға сақтау салты болған: қыста жал-жая, қазы, сүр ет, жазда ірімшік пен май ысырылып қойылған. Ана сол сыбағаны көзінің қарашығындай сақтап, келгенде жейді деп күтеді. Мақалдағы «сақтағаның — сағынғаның» сөздерінің дыбыстық үндестігі екеуінің байланысын күшейтеді: сақтау да, сағыну да күту сезімінен туады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды көбіне әйелдер, әжелер айтады: ұзақ сақталған дәмді ақыры дастарханға қойғанда, күліп, жақынының келуін тілеп. Кейде сағыныш үстінде өзін-өзі жұбату ретінде айтылады. Ресми, байсалды әңгімеге жараспайды, бұл үй ішінің жылы әзілі. Мысалы, әже ай бойы сақтаған қазыны асып жатып: «Сақтағаныңды жесең, сағынғаның келер, Ерлан бүгін келіп қалар», — дейді.
Қолданылу жағдаяттары
— Әскердегі ұлына арнап сақтаған қазыны ақыры қонақтарға асқан анаға көршісі осы мақалды айтып, ұлының тезірек оралуын тілейді.
— Отбасы алыстағы немереге деп қойған тәттіні жеп, күлісіп отырғанда есік қағылып, немересі келе қалады.