«Алыс жүрсең де, жолмен жүр.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ұзақ жолға шықсаң да, белгісіз төтелерге түспей, тапталған жолмен жүр. Жол ұзағырақ болса да, онда адаспайсың, су мен ел кездеседі, қауіп аз. Мақал асығып, тез жетем деп күмәнді жолға түсуден сақтандырады. Ауыспалы мағынасы: мақсатың алыс, жетуі қиын болса да, адал, тексерілген тәсілмен жүр; төте жол көбіне ұзаққа созылады.
Образдар мен теңеулер
Қазақ даласында жол — көп жылдар бойы адам, мал, керуен салған сүрлеу. Оның бойында құдық, бұлақ, қыстау болады. Төтеден жүрген жолаушы жыраға, батпаққа, сусыз шөлге тап болуы мүмкін. «Алыс» пен «жол» сөздерінің қатар тұруы қашықтық пен бағыттың қайсысы маңызды деген сұрақ қояды, мақал бағыттың маңызды екенін айтады. Төте мен даңғылдың таласы — көп халықтың даналығында кездесетін ой.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды төте жол іздеген, асығыс шешімге бой ұрған адамға ақыл ретінде айтады, көбіне үлкендер жастарға. Тура мағынада жол жүретіндерге айтылады: таныс трассадан шығып, белгісіз даламен жүрмек болған жүргізушіге. Ауыспалы мағынада — тез табыс уәде еткен күмәнді іске. Мысалы, навигатор көрсеткен дала жолына түспек болған ұлына әкесі: «Алыс жүрсең де, жолмен жүр», — деп асфальттан шықпауды тапсырады.
Қолданылу жағдаяттары
— Қыс кезінде көрші ауылға бармақ болған жастарға ақсақал қар басқан даламен емес, алысырақ болса да тазаланған жолмен жүруді айтады.
— Емтиханға дайындықты қысқартып, көшіріп жазуға сенген оқушыға ата-анасы ұзақ болса да тұрақты оқу ғана сенімді екенін түсіндіреді.