Тебегеннен теріс жүр.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Тебегеннен теріс жүр» деген мақал адамға орынсыз кикілжіңге бармай, өзіне зиян келтіретін істен аулақ бол дегенді білдіреді. Тура мағынасы — тепкен, яғни зиян келтіретін нәрседен кері бұрылып жүру. Астарлы мағынасы — дөрекі, қауіпті, мінезі нашар адаммен не жағдаймен бетпе-бет келіп, артық сөзге, жанжалға ұрынғаннан гөрі сақ болған дұрыс. Бұл жерде халық ақылы сабыр мен сақтықты жоғары қояды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «тебеген» сөзі — тек аяғымен тебетін адам емес, жалпы қатал, қарсы келгенге тиісін беретін, зиян келтіруі мүмкін жанның бейнесі. Ал «теріс жүру» — тура жолдан тайып кету емес, керісінше, қауіптен айналып өту, дау-дамайдан қашу деген ишара. Яғни, халық өмірде кейде күшпен емес, ақылмен шегінген ұтылмайтынын меңзейді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де жанжалға, арандатуға ермей, өз тыныштығын сақтауға шақырады. Мысалы, жұмыста бір әріптес үнемі орынсыз сөз айтып, ұрыс шығарса, оған жауап қайтарып, дауды ушықтырмай, сабырмен арақашықтық сақтаған жөн. Мұнда мақсат — қорқу емес, ақылмен өзіңді қорғау.