Өсер халықтың арманы көп,
Өшер халықтың жанжалы көп.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал халықтың болашағы мен рухани күйін салыстырып тұр. Өсетін, алға басатын елдің арманы көп болады: ол елдің ойы кең, мақсаты биік, үміті зор деген сөз. Ал керісінше, іріп-шіруге бет алған, берекесі кеткен халықта жанжал көбейеді. Мұнда тура мағынада — арман мен жанжалдың көптігі айтылса, астарлы мағынада — елдің даму деңгейі, бірлігі мен ішкі мәдениеті көрсетіледі. Арманы көп халық жаңалыққа ұмтылады, ал жанжалы көп жұрт ортақ мүддеден алыстайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «өсер» және «өшер» сөздері халықтың екі түрлі бағытын бейнелейді. «Өсу» — тек сан жағынан көбею емес, рухани жетілу, білімге, бірлікке, еңбекке ұмтылу. «Өшу» — әлсіреу, ынтымақтың бұзылуы, ішкі алауыздықтың күшеюі. «Арман» мен «жанжал» — бір-біріне қарсы қойылған екі образ: бірі елді алға жетелейді, бірі кейін тартады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де ел ішіндегі татулық пен ортақ мақсаттың маңызын еске салады. Мысалы, бір ауыл жастары үлкен жоба бастап, кітапхана ашуға, спорт алаңын салуға бірігіп кіріссе — ол өсу белгісі. Ал әр адам өз пайдасын ғана ойлап, топ-топқа бөлініп, үнемі дауласса — ол жанжалдың көбейгені.
Ósher halyqtyń janjaly kóp.