Қырық жасқа келгенде домбыра үйреніп,
Ахиретке барғанда шертпекпісің?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның кей істі кешіктірмей, дер кезінде үйренуі керегін білдіреді. Домбыраны қырық жасқа келгенде ғана қолға алу — өмірдің ең қуатты, өнімді шағында кеш бастау деген сөз. Ал «ахиретке барғанда шертпекпісің?» деген астарлы сұрақ: егер істі тым кеш үйренсең, оның пайдасын көретін уақыт та қалмайды. Яғни, адам жасынан еңбекке, өнерге, білімге, пайдалы іске үйренуі керек.
Образдар мен теңеулер
Домбыра — өнердің, шеберліктің, қазақы рухтың белгісі. Оны үйрену өмірлік дағдыны меңгерумен тең. «Қырық жас» — адамның толысқан, бірақ әлі де белсенді шағы. Ал «ахирет» сөзі өмірдің соңын меңзеп, кешігудің пайдасыздығын әсерлі жеткізеді. Мақал уақыттың қадірін, үйренудің жасқа байланып қалмайтынын, бірақ кеш басталған істің нәтижесі аз болатынын аңғартады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, адам жаңа мамандықты, тіл үйренуді немесе цифрлық дағдыны «кейін бастаймын» деп жүре берсе, уақыт өтіп кетеді. Сол үшін оқу мен үйренуді ертерек қолға алған дұрыс. Мәселен, 40-тан асқанда ғана бағдарламалау үйренуге кіріссе, еңбек нарығына бейімделу қиындауы мүмкін. Сондықтан мақал адамды ұқыптылыққа, алдын ала қамдануға шақырады.
Ahıretke barǵanda shertpekpisiń?