Қонақ келсе есікке ,
Жүгіріп шық , кешікпе;
Қарсы алмасаң қонақты ,
Кесір болар несіпке .
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қонақ келсе, оны құрметпен, ықыласпен қарсы алу керегін айтады. Тура мағынасы — үйге келген қонаққа есік ашып, дереу шығып амандасу, күттіріп қоймау. Астарлы мағынасы — қонақжайлық қазақтың асыл қасиеті, ал келген адамды ілтипатпен қарсы алмау береке мен ырысқа сызат түсіреді. Қонақты сыйлау арқылы адам өзінің тәрбиесін, кеңпейілдігін көрсетеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «есікке жүгіріп шығу» — жай ғана қозғалыс емес, қонаққа деген шынайы ниетті білдіретін бейне. «Несіп» сөзі ырыс, құт, береке мағынасын береді. Яғни қонақты қарсы алмау тек әдепсіздік емес, несібеге де кесірі тиеді деген ой айтылған. Халық қонақты құт әкелуші, берекенің нышаны деп түсінген.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал келген адамды телефонға үңіліп отырмай, жылы жүзбен қарсы алуға шақырады. Мысалы, үйге туыс не әріптес қонаққа келсе, есікте қарсы алып, шайын дайындап, жағдайын сұрау — осы мақалдың қазіргі көрінісі. Мұндай сыпайылық қарым-қатынасты жақсартады, үйдің де қадірін арттырады.
Júgirip shyq , keshikpe;
Qarsy almasań qonaqty ,
Kesir bolar nesipke .