«Кетер аяғым, кетпен таяғым.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақал бар дәулеті өзімен бірге жүретін, ештеңеге байланбаған кедей адамның сөзі ретінде айтылады. «Кетер аяғым» — кетем десем, аяғым дайын; «кетпен таяғым» — қолымдағы жалғыз мүлкім кетпен, ол маған таяқ та, асыраушы да. Яғни адамның малы да, үйі де жоқ, оны бір орынға байлап тұрған ештеңе жоқ: қайда барса да, жер қопарып, нанын өз қолымен тауып жей береді. Мақалда кедейліктің ащы шындығымен қатар, өз еңбегіне сенген адамның еркіндігі де бар: оның тірегі — бөтеннің көмегі емес, өз қолы мен өз қайраты.
Образдар мен теңеулер
Аяқ — жүріп кетуге әзір тұрған еркін адамның, жолдың бейнесі. Кетпен — егіншінің, жер қазып күн көрген еңбек адамының қарапайым құралы; ол таяқтың орнына жүріп, әрі сүйеніш, әрі күнкөріс көзі болады. «Аяғым — таяғым» деген ұйқас мақалға жеңіл, әзіл аралас үн береді: бар байлығы — аяғы мен кетпені.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл сөзді артында үлкен мүлкі жоқ, бірақ қолында кәсібі бар, қай жерге барса да жұмыс тауып кететін адамға айтуға болады. Мысалы, жас шебер құрал-сайманын сөмкесіне салып, жұмыс бар қалаға тартып кетеді: оны ұстап тұрған пәтер де, байлық та жоқ, бірақ қолындағы өнері оны аш қалдырмайды. Мақал адамның ең сенімді тірегі — өз еңбегі екенін еске салады.