Құтты қонақ келсе,
Түйесі өсер.
Құтсыз қонақ келсе,
Үй иесі өлер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қонақтың үйге әкелетін ырысы мен ықпалы туралы айтады. Тура мағынасында, жақсы, берекелі қонақ келсе, үйдің ырысы артып, түйесі өседі деген ой бар. Астарлы мағынасы — қонақтың ниеті мен мінезі үй ішінің берекесіне әсер етеді: сыйлы, құтты адам үйге қуаныш, ынтымақ, жақсылық әкеледі, ал пиғылы жаман, ауыр қонақ үй иесіне салмақ түсіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «түйесі өсер» дегені тек малдың көбеюі емес, жалпы дәулет пен молшылықтың артуын білдіреді. Ал «үй иесі өлер» тіркесі тура өлімді емес, үйдің берекесі қашып, көңіл күйі түсіп, шаршау мен күйзеліс көбейетінін меңзейді. Қазақ танымында түйе — байлық пен ырыстың белгісі, сондықтан оның өсуі жақсылықтың нышаны ретінде алынған.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қонақты дұрыс қарсы алу, оның ниеті мен сөзінің маңызды екенін еске салады. Қазіргі заманда да бір адам үйге немесе ортаға кірсе, сол ортаның көңіл күйіне әсер етеді. Мысалы, үйге жылы жүзді, ақылшы туыс келсе, бәрі көтеріліп, әңгіме де, тірлік те түзеліп қалады. Ал реніш тудыратын, орынсыз сөз айтатын адам үй ішін алаңдатып жібереді.
Túıesi óser.
Qutsyz qonaq kelse,
Úı ıesi óler.