Қонақ «тоймадым» демес, «соймадың» дер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қонақжай халықтың мінезін танытады. Қонақ тойып кетсе де, үй иесіне тікелей «аз бердің» демейді, әдеп сақтап, сөзді астарлап айтады. Яғни, адам қонақты күткенде жомарт болып, қолындағысын аямауы керек. Тура мағынасы — қонақ тоқ та болса, аш та болса, үй иесін сынап айтпайды; астарлы мағынасы — қонақ күту мәдениетінде сараңдық көрінбеуі тиіс, өйткені берілген ас пен сыйластық қонақтың есінде қалады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «тоймадым» сөзі аш қалуды ғана емес, көңілдің толық толмауын да білдіреді. Ал «соймадың» дегені — мал сойып, мол дастарқан жасаудың белгісі. Мұнда қонақ пен үй иесінің арасындағы үнсіз өлшем бар: қонақ ашық шағым айтпайды, бірақ үй иесінің ықыласы мен жомарттығы сөзден-ақ сезіледі. Бұл қазақы ортадағы «қонаққа барын беру» дәстүрін бейнелейді.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал қонақ күту, дастарқан жаю, мейманға құрмет көрсету кезінде қолданылады. Мысалы, бір адам досын үйіне шақырып, жеңіл-желпі ғана шай берсе, досы ашық ренжімей-ақ, іштей үй иесінің даярлығын аңғарады. Сондықтан мақал адамдарды сараң болмауға, қонақты көңілмен күтуге шақырады.