Сыйлы қонақ босағада отырмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Сыйлы, қадірлі қонақ үйдің табалдырығында, босағасында көп тұрмайды; оны үй иесі бірден төрге шақырып, құрмет көрсетеді. Астарлы мағынасы — адамды сыйлаудың белгісі оның орнын тану, қадірін білу және құрметтеп қарсы алу. Бұл мақал қонақжайлықтың, ізеттіліктің және үлкенді-кішіні орын-орнымен сыйлаудың мәнін айтады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «босаға» — төменгі, сыртқы орын, ал «төр» — ең құрметті, сыйлы орын. Яғни қонақтың босағада отыруы лайықсыз, өйткені сыйлы адамға лайық орын берілуі керек. Босаға мен төрдің қарсы қойылуы арқылы қазақтың үй ішіндегі тәртіп, әдеп және мәртебе ұғымы көрінеді. Бұл образдар адамның қадірі сөзбен емес, іспен көрсетілетінін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қонақты күтіп алу, жұмыс орнында немесе қоғамдық ортада адамға құрмет көрсету сияқты жағдайларда қолданылады. Мысалы, үйге үлкен кісі келсе, оны есік маңында тұрғызбай, алдымен амандасып, төрге отырғызады. Сол арқылы үй иесі өзінің тәрбиесін, ілтипатын танытады.