Қонақ жаман болса,
Үй иесі қыдырады.
Үй иесі жаман болса,
Қонағы қыдырады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қонақ пен үй иесінің бір-біріне деген сыйластығын, әдеп пен жауапкершіліктің маңызын көрсетеді. Тура мағынасында, қонақ күту мәдениеті дұрыс болмаса, үй иесі де, қонақ та жайсыз күйге түседі. Астарлы мағынасы — екі жақтың мінезі мен тәртібі келіссе ғана отырыс сәнді, әңгіме жарасымды болады. Қонақтың да, үй иесінің де әдебі бұзылса, сый-құрмет кетіп, береке қашады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қонақ» — сырттан келген адам ғана емес, жалпы адаммен араласу, қарым-қатынас белгісі. «Үй иесі» — жауапты, жөн білетін адам бейнесі. «Қыдырады» сөзі мұнда жай серуен емес, орын таппай сенделу, жайсыздану мағынасын береді. Яғни, әдепсіздік адамды өз орнында да, өзгенің алдында да абыройсыз етеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды қонақ күту, қонаққа бару, тіпті жұмыс пен қызмет көрсету саласында да қолдануға болады. Мысалы, мейрамханада даяшы дөрекі болса, келуші өзін жайсыз сезінеді; ал келуші тәртіпсіз болса, қызмет көрсетушінің де жұмысы қиындайды. Демек, қай ортада болса да, сыйластық екі жақтан қатар болуы керек.
Úı ıesi qydyrady.
Úı ıesi jaman bolsa,
Qonaǵy qydyrady.