Арғымақ аттың құйрығы
әрі жібек, әрі қыл.
Ер жігіттің белгісі
әрі мырза, әрі құл.

Күнде бір мақал

«Арғымақ аттың құйрығы әрі жібек, әрі қыл. Ер жігіттің белгі…» — мағынасы қандай?

Негізгі мағынасы

Арғымақтың құйрығы бір мезгілде жібектей жұмсақ әрі жылтыр, қылдай қатты әрі берік. Мақал жігіттің мінезін осыған теңейді: ер жігіт әрі мырза — жомарт, кеңпейіл, сыйлы, әрі құл — қажет кезде кішірейіп, ауыр жұмысқа жегіліп, елге, отбасына қызмет ете біледі. Ер азаматтың жақсылығы бір ғана қасиетте емес, екі түрлі қырдың үйлесімінде. Ол жұмсақ, бірақ сынбайтын; асқақ, бірақ мұрын шүйірмейтін болуы тиіс. Осындай екі жақты мінез жігіттің абыройын көтереді.

Образдар мен теңеулер

Арғымақ — асыл тұқымды, сәйгүлік ат, қазақтың ең қадірлі жылқысы. Оның құйрығы мен жалы ұзын, шапқан сайын жібектей желбірейді. Қыл — жылқының құйрық-жалының қатты талшығы; одан арқан, шылбыр есіледі, қобыздың ішегі тағылады, яғни ол — берік, қызметке жарайтын нәрсе. Сонда бір құйрық әрі сән, әрі пайда болып шығады. Мақалдың бірінші жұбы осы табиғи бейнені береді, екінші жұбы оны адамға көшіреді: жібек — мырза, қыл — құл. «Қыл» мен «құл» ұйқасы ойды есте берік қалдырады.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақал жігіттерге тәрбие ретінде, күйеу балаға ақылда, азаматты мақтағанда айтылады. Үні — сүйсіну мен өсиет. Жомарт болғанмен қолынан іс келмейтін не, керісінше, еңбекқор болғанмен тым сараң жігітке ескерту ретінде де келеді. «Құл» сөзін тура мағынада алып, адамды кемсіту үшін айту орынсыз. Мысалы: «Інім тойда жұртты күтіп, кешке ыдыс-аяқ жиюға да көмектесті — ер жігіттің белгісі әрі мырза, әрі құл деген осы».

Қолданылу жағдаяттары

— Жылқышы ағасы жас жігітке арғымақтың құйрығынан қыл алып, шылбыр есуді үйретеді де, жігіттің мінезі де осындай болсын дейді.
— Ауыл тойында төрде жайраңдап отырған жігіт той біткен соң тұрып, киіз үйді жығысуға кіріседі.
— Аудан әкімі болған ауыл баласы демалыста үйіне келіп, әке-шешесінің шөбін өзі шауып береді.

Бұл мақалдың мағынасы жасанды интеллекттің көмегімен жасалды. Қажет болған жағдайда түзетулер енгізіңіз.
Күнде бір мақал
Осындай мақалдар мағынасымен бірге күн сайын таңғы 09:00-де
Telegram-ды ашу
Арғымақ аттың құйрығы әрі жібек, әрі қыл. Ер жігіттің белгісі әрі мырза, әрі құл. — қазақша мақал
Жүктеу
Латын жазуында
Arǵymaq attyń quıryǵy
ári jibek, ári qyl.
Er jigittiń belgisi
ári myrza, ári qul.