Отан үшін күрес - ерге тиген үлес.
«Отан үшін күрес - ерге тиген үлес.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Отанды қорғау, ол үшін күресу — нағыз ер азаматқа тиген үлес, оның пешенесіне жазылған міндеті әрі мәртебесі. Мақал Отан қорғауды ауыртпалық емес, құрмет ретінде көрсетеді: үлес деген сөз мұнда бөліске тиген сыбаға, тиесілі нәсіп мағынасында. Жауға қарсы шығу, елдің тыныштығын сақтау ерге лайық іс, оның ең жоғары сыйы саналады. Кеңірек ойда Отан үшін күрес тек соғыс емес, елдің игілігі үшін адал еңбек ету де.
Образдар мен теңеулер
Үлес — бөлісте әркімге тиетін бөлік: олжа, ет, жер бөлінгенде әр адамға үлес тиеді. Қазақта «сыбаға», «үлес», «енші» ұғымдары туыстық құқықпен байланысты. Мақал осы тұрмыстық сөзді Отан қорғауға қолданып, күресті ер адамның өз еншісі сияқты етеді. Ер — батыр, азамат, ержүрек адам. «Күрес» пен «үлес» ұйқасы мақалды ұран сияқты жатқа айтуға ыңғайлы етеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Отан қорғаушылар күнінде, әскерге аттанған жігітті шығарып салғанда, ерлік туралы әңгімеде айтылады. Үні — мақтаныш, батаға жақын сөз. Отан үшін еңбек етіп жүрген әйелдердің үлесін кемітуге қолдану орынсыз: бүгін «ер» сөзі кең мағынада ұғылады. Мысалы: «Ұлыңыз шекарада қызмет етеді екен, жарайсыз. Отан үшін күрес — ерге тиген үлес».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауыл жігіттері әскерге аттанарда ақсақал оларға ақ батасын беріп, мақалды айтты.
— Ардагер ата мектепте соғыс туралы естелігін айтқаннан кейін, оқушылар бұл сөзді шығармаларына тақырып етіп алды.
— Әке әскерден оралған ұлын қарсы алып, туыстарына қуанышын осы сөзбен білдірді.