Еңбекқор ұйқыдан ширап тұрады,
Жалқау ұйқыдан қирап тұрады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал еңбексүйгіш адам ерте тұрып, қимылға дайын, сергек, жинақы болатынын білдіреді. Ал жалқау адам ұйқыны көп көріп, күнін бос өткізіп, ісі оңға баспай, әлсіреп, берекесіз күйге түседі. Тура мағынасы — ұйқыдан тұру жайы, ал астарлы мағынасы — адамның мінезі мен өмір салтының нәтижесі өзінен көрінетіні.
Образдар мен теңеулер
«Ширап тұрады» деген сөз еңбекқордың денесі де, ойы да сергек, іскер екенін бейнелейді. «Қирап тұрады» деген тіркес жалқаудың әлсіз, бей-берекет, іске зауқы жоқ күйін көрсетеді. Мұнда ұйқы — тек тынығу емес, адамның тәртібі мен өмірге көзқарасын танытатын белгі ретінде алынған.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал уақытты дұрыс пайдалануға, тәртіпті болуға шақырады. Мысалы, студент таңертең ерте тұрып, сабағын қайталап, күнін жоспарлап жүрсе, үлгерімі де жақсы болады; ал кеш тұрып, уақытын бос жіберген адам тапсырмаларын дер кезінде орындай алмай қалады. Сондықтан мақал еңбек пен тәртіптің табысқа бастайтынын ескертеді.
Jalqaý uıqydan qırap turady.