Өткір пышақ қынға қас,
Өтірік сөз жанға қас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал шындық пен өтіріктің ара жігін ашып тұр. Өткір пышақ қынға симай, сыртқа шығып тұрса, қалай жайсыз болса, өтірік сөз де адам жанына сондай қасірет әкеледі. Яғни, жалған сөз сенімді бұзады, жүрекке жара салады, арадағы татулықты кетіреді. Тура мағынасында пышақ пен қынның үйлеспеуі айтылса, астарлы мағынасында өтіріктің адамға зияны көрсетіледі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «өткір пышақ» — қауіпті, кесіп түсетін нәрсенің бейнесі. Ал «қын» — оны сақтап, орнында ұстайтын қорған. Пышақ қынға қас делінуі оның табиғатына сай келмеуін білдіреді. Сол сияқты «өтірік сөз» те адамның ішкі дүниесіне, намысына, сеніміне қарсы нәрсе ретінде алынған. Қазақ ұғымында сөздің салмағы ауыр, сондықтан жалған сөйлеу ең алдымен жанға батады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамдарға шыншыл болуды еске салады. Мысалы, жұмыс орнында біреу өз міндетін орындамай тұрып, өтірік есеп берсе, кейін ол шындық ашылғанда ұжымның сенімі кетеді. Сондықтан бұл мақал «өтірік уақытша құтқарғанмен, түбінде зиян келтіреді» деген ойды ұқтырады.
Ótirik sóz janǵa qas.